Samveda/1068
राया हिरण्यया मतिरियमवृकाय शवसे। इयं विप्रा मेधसातये ।।॥१०६८
Veda : Samveda | Mantra No : 1068
In English:
Seer : vasiShTho maitraavaruNiH | Devta : aadityaH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : raayaa hiraNyayaa matiriyamavRRikaaya shavase . iya.m vipraamedhasaataye.1068
Component Words : raayaa .hiraNyayaa .matiH .iyam .avRRikaaya .a .vRRikaaya .shavase. iyam. vipraa. vi .praa .medhasaataye .medha .saataye.
In Hindi:
ऋषि : वसिष्ठो मैत्रावरुणिः | देवता : आदित्यः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अगले मन्त्र में मित्र जगदीश्वर से प्रार्थना की गयी है।
पदपाठ : राया ।हिरण्यया ।मतिः ।इयम् ।अवृकाय ।अ ।वृकाय ।शवसे। इयम्। विप्रा। वि ।प्रा ।मेधसातये ।मेध ।सातये॥
पदार्थ : हे सर्वमित्र जगदीश्वर ! (इयं मतिः) यह हमारी बुद्धि वा स्तुति (हिरण्यया राया) सुवर्णरूप धन के साथ (अवृकाय) अखण्डित (शवसे) आत्मबल के लिए होवे और (विप्रा इयम्) विशेष रूप से पूर्ण करनेवाली यह बुद्धि वा स्तुति (मेधसातये) आपके साथ सङ्गम की प्राप्ति के लिए हो ॥२॥
भावार्थ : अपने बुद्धि के बल से और परमेश्वर की स्तुति से हम चाँदी, सोना, मणि, मोती आदि धन को, पराजित न होनेवाले बल को और परमात्मा के साथ मिलाप को प्राप्त कर लें ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : वसिष्ठो मैत्रावरुणिः | देवता : आदित्यः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ मित्रं जगदीश्वरं प्रार्थयते।
पदपाठ : राया ।हिरण्यया ।मतिः ।इयम् ।अवृकाय ।अ ।वृकाय ।शवसे। इयम्। विप्रा। वि ।प्रा ।मेधसातये ।मेध ।सातये॥
पदार्थ : हे सर्वमित्र जगदीश्वर ! (इयं मतिः) एषाऽस्माकं बुद्धिः स्तुतिर्वा (हिरण्यया राया) हिरण्यरूपेण धनेन सह। [हिरण्येन इति प्राप्ते ‘सुपां सुलुक्०’ अ० ७।१।३९ इत्यनेन तृतीयैकवचनस्य याजादेशः।] (अवृकाय) अखण्डिताय (शवसे) आत्मबलाय अस्तु। अपि च (विप्रा२ इयम्) विशेषेण प्राति पूरयतीति तादृशी इयं मतिः बुद्धिः स्तुतिर्वा। [प्रा पूरणे अदादिः।] (मेधसातये३) भवत्संगमप्राप्तये भवतु [मेधृ हिंसायां संगमे च।] ॥२॥
भावार्थ : स्वबुद्धिबलेन परमेशस्तुत्या च वयं रजतसुवर्णमणिमुक्तादिधनमपराजितं बलं परमात्मसंगमं च प्राप्नुयाम ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ७।६६।८।२. सायणेन तु ‘हे विप्राः प्राज्ञाः’ इति सम्बुद्ध्यन्तं व्याख्यातम्, तत्तु चिन्त्यं पदपाठविरोधात् स्वरविरोधाच्च।३. विप्राः ऋत्विजः, मेधसातये मेधालाभार्थम्—इति वि०।