Samveda/1125
समीचीनास आशत होतारः सप्तजानयः। पदमेकस्य पिप्रतः॥११२५
Veda : Samveda | Mantra No : 1125
In English:
Seer : asitaH kaashyapo devalo vaa | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : samiichiinaasa aashata hotaaraH saptajaanayaH . padamekasya piprataH.1125
Component Words : samiichiinaasaH .sam. ichiinaasaH .aashata .hotaaraH .saptajaanayaH .sapta .jaanayaH. padam .ekasya .piprataH.
In Hindi:
ऋषि : असितः काश्यपो देवलो वा | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : आगे फिर गुरु-शिष्य का विषय है।
पदपाठ : समीचीनासः ।सम्। इचीनासः ।आशत ।होतारः ।सप्तजानयः ।सप्त ।जानयः। पदम् ।एकस्य ।पिप्रतः॥
पदार्थ : (समीचीनासः) भली-भाँति पढ़ाने आदि कर्म में तत्पर, (सप्तजानयः) अग्नि की सात ज्वालाएँ, जिन्हें पत्नी के समान प्रिय हैं अर्थात् जो अग्निहोत्री हैं, ऐसे (होतारः) विद्यायज्ञ के होता के समान विद्वान् गुरु लोग (एकस्य) एक परमेश्वर के (पदम्) स्वरूप को (पिप्रतः) छात्रों के अन्तःकरण में भरते हुए (आशत) विद्यागृह में कार्यरत रहते हैं ॥१०॥अग्नि की सात ज्वालाएँ मु० उप० १।२।४ में प्रोक्त ‘काली, कराली, मनोजवा, सुलोहिता, सुधूम्रवर्णा, स्फुलिङ्गिनी और विश्वरुची’ समझनी चाहिएँ ॥१०॥
भावार्थ : गुरु-शिष्य आपस में मिलकर विद्या-यज्ञ को सिद्ध करेंऔर विविध विद्याओं के पढ़ने-पढ़ाने के साथ ब्रह्म के स्वरूप को भी साक्षात् करें तथा कराएँ ॥१०॥
In Sanskrit:
ऋषि : असितः काश्यपो देवलो वा | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ पुनर्गुरुशिष्यविषयमाह।
पदपाठ : समीचीनासः ।सम्। इचीनासः ।आशत ।होतारः ।सप्तजानयः ।सप्त ।जानयः। पदम् ।एकस्य ।पिप्रतः॥
पदार्थ : (समीचीनासः) सम्यग् अध्यापनादिकर्मणि व्यापृताः, (सप्तजानयः) अग्नेः सप्त ज्वालाःजायाः जायावत् प्रियाः येषां ते अग्निहोत्रिणः इत्यर्थः। [जायाया निङ्। अ० ५।४।१३४ इत्यनेन जायाशब्दान्तस्य निङादेशः।] (होतारः) विद्यायज्ञस्य होतृतुल्याः सोमाः। विद्वांसो गुरवः (एकस्य) अद्वितीयस्य परमेश्वरस्य (पदम्) स्वरूपम् (पिप्रतः) छात्राणामन्तःकरणे पूरयन्तः (आशत) विद्यागृहे व्याप्नुवन्ति ॥१०॥
भावार्थ : गुरुशिष्याः परस्परं मिलित्वा विद्यायज्ञं साध्नुवन्तु। विविधविद्यानामध्ययनाध्यापनेन सह ब्रह्मणः स्वरूपमपि साक्षात् कुर्वन्तु कारयन्तु च ॥१०॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।१०।७, ‘आशत’, ‘सप्तजानयः’ इत्यत्र ‘आसते॒’, ‘स॒प्तजा॑मयः’।