Samveda/1169
त्वं न इन्द्रा भर ओजो नृम्ण शतक्रतो विचर्षणे। आ वीरं पृतनासहम्॥११६९
Veda : Samveda | Mantra No : 1169
In English:
Seer : nRRimedha aa~NgirasaH | Devta : indraH | Metre : kakup | Tone : RRIShabhaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : tva.m na indraa bhara ojo nRRimNa.m shatakrato vicharShaNe . aa viira.m pRRitanaasaham.1169
Component Words : tvam .naH. indra .aa .bhara .ojaH .nRRimNam .shatakrato .shata .krato .vicharShaNe. vi .charShaNe .aa .viiram .pRRitanaasaham. pRRitanaa .saham .
In Hindi:
ऋषि : नृमेध आङ्गिरसः | देवता : इन्द्रः | छन्द : ककुप् | स्वर : ऋषभः
विषय : प्रथम ऋचा पूर्वार्चिक में ४०५ क्रमाङ्क पर परमात्मा और राजा के विषय में व्याख्यात हो चुकी है। यहाँ क्षात्रधर्म के शिक्षक आचार्य को कह रहे हैं।
पदपाठ : त्वम् ।नः। इन्द्र ।आ ।भर ।ओजः ।नृम्णम् ।शतक्रतो ।शत ।क्रतो ।विचर्षणे। वि ।चर्षणे ।आ ।वीरम् ।पृतनासहम्। पृतना ।सहम् ॥
पदार्थ : हे (शतक्रतो) बहुत बुद्धिमान्, (विचर्षणे) शिष्यों पर दृष्टि रखनेवाले, (इन्द्र) क्षात्रधर्म के शिक्षक आचार्य ! (त्वम्) आप (नः) हमें (ओजः) उत्साह और (नृम्णम्) बल (आ भर) प्रदान कीजिए। साथ ही (पृतनासहम्) शत्रु सेनाओं को हरानेवाला (वीरम्) वीर क्षत्रिय योद्धा (आ) प्रदान कीजिए ॥१॥
भावार्थ : उस-उस विद्या में निष्णात गुरु ही ब्राह्मण, क्षत्रिय वा वैश्य राष्ट्र के लिए उत्पन्न करता है ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : नृमेध आङ्गिरसः | देवता : इन्द्रः | छन्द : ककुप् | स्वर : ऋषभः
विषय : तत्र प्रथमा ऋक् पूर्वार्चिके ४०५ क्रमाङ्के परमात्मनृपत्योर्विषये व्याख्याता। अत्र क्षात्रधर्मशिक्षक आचार्य उच्यते।
पदपाठ : त्वम् ।नः। इन्द्र ।आ ।भर ।ओजः ।नृम्णम् ।शतक्रतो ।शत ।क्रतो ।विचर्षणे। वि ।चर्षणे ।आ ।वीरम् ।पृतनासहम्। पृतना ।सहम् ॥
पदार्थ : हे (शतक्रतो) बहुप्रज्ञ, (विचर्षणे) शिष्याणां द्रष्टः (इन्द्र) क्षात्रधर्मशिक्षक आचार्य ! (त्वम् नः) अस्मभ्यम् (ओजः) उत्साहम् (नृम्णम्) बलं च (आ भर२) आहर। अपि च (पृतनासहम्) शत्रुसेनापराजेतारम् (वीरम्) शूरं क्षत्रियं योद्धारम् (आ) आहर ॥१॥
भावार्थ : तत्तद्विद्यानिष्णातो गुरुरेव ब्राह्मणं वा क्षत्रियं वा वैश्यं वा राष्ट्राय जनयति ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।९८।१०, अथ० २०।१०८।१, उभयत्र ‘भ॑रँ॒, पृ॑तना॒षह॑म्’ इति भेदः। साम० ४०५।२. संहितायाम् ‘भर ओजः’ इत्यत्र ‘भरौजः’ इति वृद्धिरेकादेशो न भवति, ‘ओजि। ऋक्तन्त्रम् ८६’ पदादौ ओजि परे पूर्वो न सन्निकृष्यते इति नियमात्।