Samveda/1213
अपघ्नन्पवते मृधोऽप सोमो अराव्णः। गच्छन्निन्द्रस्य निष्कृतम्॥१२१३
Veda : Samveda | Mantra No : 1213
In English:
Seer : ahamiiyuraa.mgirasaH | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : apaghnanpavate mRRidho.apa somo araavNaH . gachChannindrasya niShkRRitam.1213
Component Words : apaghnan .apa. ghnan .pavate. mRRidhaH .apa .somaH .araavNaH .a. raavNaH .gachChan .indrasya .niShkRRitam. niH .kRRitam.
In Hindi:
ऋषि : अहमीयुरांगिरसः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : प्रथम ऋचा की व्याख्या पूर्वार्चिक में ५१० क्रमाङ्क पर परमात्मा के पक्ष में की जा चुकी है। यहाँ वीररस का विषय दर्शाते हैं।
पदपाठ : अपघ्नन् ।अप। घ्नन् ।पवते। मृधः ।अप ।सोमः ।अराव्णः ।अ। राव्णः ।गच्छन् ।इन्द्रस्य ।निष्कृतम्। निः ।कृतम्॥
पदार्थ : (सोमः) जगाया हुआ वीर रस (इन्द्रस्य) जीवात्मा के (निष्कृतम्) संस्कृत किये हुए मनरूप घर में (गच्छन्) जाता हुआ, (मृधः) सङ्ग्रामकारियों को (अपघ्नन्) हिंसित करता हुआ और (अराव्णः) अदानशील कृपण शत्रुओं को (अप) विनष्ट करता हुआ (पवते) प्रवाहित होता है ॥१॥
भावार्थ : वीर रस में डूबा हुआ मानव सब आन्तरिक तथा बाह्य शत्रुओं को विनष्ट कर सकता है ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : अहमीयुरांगिरसः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : तत्र प्रथमा ऋक् पूर्वार्चिके ५१० क्रमाङ्के परमात्मपक्षे व्याख्याता। अत्र वीररसविषयः प्रदर्श्यते।
पदपाठ : अपघ्नन् ।अप। घ्नन् ।पवते। मृधः ।अप ।सोमः ।अराव्णः ।अ। राव्णः ।गच्छन् ।इन्द्रस्य ।निष्कृतम्। निः ।कृतम्॥
पदार्थ : (सोमः) जागरितः वीररसः (इन्द्रस्य) जीवात्मनः (निष्कृतम्) संस्कृतं गृहम् मनोरूपम्। [निरित्येष समित्येतस्य स्थाने। एमीदेषां निष्कृतं जारिणीव (ऋ० १०।३४।५) इत्यपि निगमो भवति। निरु० १२।७।] (गच्छन्) व्रजन्, (मृधः) सङ्ग्रामकारिणः (अपघ्नन्) अपहिंसन्, अपि च (अराव्णः) अदानशीलान् कृपणान् शत्रून् (अप) अपघ्नन् अवहिंसन् (पवते) प्रवहति ॥१॥
भावार्थ : वीररसेनाप्लुतो मानवः सर्वानान्तरान् बाह्यांश्च शत्रूनुच्छेत्तुं प्रभवति ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।६१।२५, साम० ५१०।