Samveda/1296
स वृत्रहा वृषा सुतो वरिवोविददाभ्यः। सोमो वाजमिवासरत्॥१२९६
Veda : Samveda | Mantra No : 1296
In English:
Seer : raahuugaNa aa~NgirasaH | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : sa vRRitrahaa vRRiShaa suto varivovidadaabhyaH . somo vaajamivaasarat.1296
Component Words : saH . vRRitrahaa . vRRitra . haa . vRRiShaa . sutaH . varivovit . varivaH . vit . adaabhyaH . a . daabhyaH . somaH . vaajam . iva . asarat.
In Hindi:
ऋषि : राहूगण आङ्गिरसः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अगले मन्त्र में फिर परमात्मा का विषय है।
पदपाठ : सः । वृत्रहा । वृत्र । हा । वृषा । सुतः । वरिवोवित् । वरिवः । वित् । अदाभ्यः । अ । दाभ्यः । सोमः । वाजम् । इव । असरत्॥
पदार्थ : (सः) वह (वृत्रहा) विघ्ननाशक, (वृषा) सुखवर्षी, (वरिवोवित्) ऐश्वर्य प्राप्त करानेवाला, (अदाभ्यः) अपराजेय, (सुतः) उपासना किया गया (सोमः) रस का खजाना परमेश्वर (असरत्) उपासकों को प्राप्त होता है, (वाजम् इव) जैसे कोई वीर युद्ध क्षेत्र को प्राप्त होता है ॥५॥यहाँ उपमालङ्कार है ॥५॥
भावार्थ : जैसे कोई वीर सेनापति युद्धभूमि में पहुँच कर अपने पक्ष के योद्धाओं को विजय दिलाता है, वैसे ही परमेश्वर उपासकों के पास पहुँचकर उन्हें विजयोपहार देता है ॥५॥
In Sanskrit:
ऋषि : राहूगण आङ्गिरसः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ पुनरपि परमात्मविषयमाह।
पदपाठ : सः । वृत्रहा । वृत्र । हा । वृषा । सुतः । वरिवोवित् । वरिवः । वित् । अदाभ्यः । अ । दाभ्यः । सोमः । वाजम् । इव । असरत्॥
पदार्थ : (सः) असौ (वृत्रहा) विघ्नहन्ता, (वृषा) सुखवर्षकः, (वरिवोवित्) ऐश्वर्यस्य लम्भकः। [वरिवः इति धननाम। निघं० २।१०।] (अदाभ्यः) अपराजेयः, (सुतः) अभिषुतः, उपासितः (सोमः) रसनिधिः परमेश्वरः (असरत्) उपासकान् प्राप्नोति। कथम् ? (वाजम् इव) यथा कश्चित् वीरः समराङ्गणं प्राप्नोति तद्वत्। [वाज इति सङ्ग्रामनाम। निघं० २।१७] ॥५॥अत्रोपमालङ्कारः ॥५॥
भावार्थ : यथा कश्चिद् वीरः सेनापतिर्युद्धभूमिं प्राप्य स्वपक्षीयान् योद्धॄन् विजयिनः करोति तथैव परमेश्वर उपासकान् प्राप्य तेभ्यो विजयोपहारं ददाति ॥५॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।३७।५।