Samveda/1359
स वर्धिता वर्धनः पूयमानः सोमो मीढ्वा अभि नो ज्योतिषावित्। यत्र नः पूर्वे पितरः पदज्ञाः स्वर्विदो अभि गा अद्रिमिष्णन् (तै)।। [धा. । उ । स्व. ।]॥१३५९
Veda : Samveda | Mantra No : 1359
In English:
Seer : paraasharaH shaaktyaH | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : triShTup | Tone : dhaivataH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : sa vardhitaa vardhanaH puuyamaanaH somo miiDhvaa.m abhi no jyotiShaaviit . yatra naH puurve pitaraH padaj~naaH svarvido abhi gaa adrimiShNan.1359
Component Words : saH . varddhitaa . varddhanaH . puuyamaanaH . somaH . miiDhavaan . abhi . naH . jyotiShaa . aaviit . yatra . naH . puurve . pitaraH . padaj~naaH . pada . j~naaH . svarvidaH . svaH . vidaH . abhi . gaaH . adrim . a . drim . iShNan.
In Hindi:
ऋषि : पराशरः शाक्त्यः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर : धैवतः
विषय : अगले मन्त्र में उपासक अपनी कामना प्रकट कर रहा है।
पदपाठ : सः । वर्द्धिता । वर्द्धनः । पूयमानः । सोमः । मीढवान् । अभि । नः । ज्योतिषा । आवीत् । यत्र । नः । पूर्वे । पितरः । पदज्ञाः । पद । ज्ञाः । स्वर्विदः । स्वः । विदः । अभि । गाः । अद्रिम् । अ । द्रिम् । इष्णन्॥
पदार्थ : (वर्धिता) बढ़ानेवाला, (वर्धनः) स्वयं बढ़ा हुआ अर्थात् महिमा को प्राप्त, (पूयमानः) उपासकों से प्राप्त किया जाता हुआ, (मीढ़्वान्) सुख सींचनेवाला, (सोमः) जगत् का रचयिता परमेश्वर (ज्योतिषा) ज्योति के द्वारा (नः) हमारी (अभि आवीत्) रक्षा करे, (यत्र) जिसके आश्रय में विद्यमान (पदज्ञाः) मोक्षपद के ज्ञाता, (नः) हमारे (पूर्वे पितरः) श्रेष्ठ पितृजन (गाः अभि) दिव्य प्रकाश की किरणों को प्राप्त करने के लिए (अद्रिम्) पर्वत के समान रुकावट डालनेवाले तमोजाल को (इष्णन्) दूर कर देते हैं, तथा (स्वर्विदः) मोक्ष के आनन्द को प्राप्त करनेवाले हो जाते हैं ॥३॥
भावार्थ : ज्योतिर्मय परमात्मा की उपासना से मनुष्य भी ज्योतिष्मान् होकर मोक्ष पा लेते हैं ॥३॥
In Sanskrit:
ऋषि : पराशरः शाक्त्यः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर : धैवतः
विषय : अथोपासकः स्वकामनां प्रकटयति।
पदपाठ : सः । वर्द्धिता । वर्द्धनः । पूयमानः । सोमः । मीढवान् । अभि । नः । ज्योतिषा । आवीत् । यत्र । नः । पूर्वे । पितरः । पदज्ञाः । पद । ज्ञाः । स्वर्विदः । स्वः । विदः । अभि । गाः । अद्रिम् । अ । द्रिम् । इष्णन्॥
पदार्थ : (वर्धिता) वर्धयिता (वर्धनः) स्वयं वृद्धः प्राप्तमहिमः इत्यर्थः, (पूयमानः) उपासकैः गम्यमानः। [पवते गतिकर्मा। निघं० २।१४।], (मीढ्वान्) सुखसेक्ता। [मिह सेचने, लिटः क्वसुः।] (सोमः) जगत्स्रष्टा परमेश्वरः (ज्योतिषा) तेजसा (नः) अस्मान् (अभि आवीत्२) अभिरक्षतु। (यत्र) यस्याश्रये विद्यमानाः (पदज्ञाः) मोक्षमार्गस्य ज्ञातारः (नः) अस्माकम् (पूर्वे पितरः) श्रेष्ठाः पितृजनाः (गाः अभि) दिव्यप्रकाशरश्मीन् प्राप्तुम् (अद्रिम्) पर्वतवत् प्रतिबन्धकं तमोजालम् (इष्णन्) ऐष्णन् अपनयन्ति। [इष आभीक्ष्ण्ये क्र्यादिः, वर्तमाने लङ्।] (स्वर्विदः) प्राप्तमोक्षानन्दाश्च जायन्ते ॥३॥
भावार्थ : ज्योतिर्मयस्य परमात्मन उपासनया मनुष्या अपि ज्योतिष्मन्तो भूत्वा मोक्षं लभन्ते ॥३॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।९७।३९, ‘ज्योति॑षावीत्’, ‘येना॑ नः॒’, ‘अद्रि॑मु॒ष्णन्’ इति भेदः।२. संहितायाम् ‘आवित्’ इति ह्रस्वश्छान्दसः। वैदिकयन्त्रालयमुद्रिते स्वाध्यायमण्डलमुद्रिते च सामवेदे ह्रस्व एव पाठ उपलभ्यते। अन्येषु केषुचित् सामवेदपुस्तकेषु दीर्घः पाठः प्राप्यते। ऋग्वेदे दीर्घ एव।