vedyog.net

In English:

Seer : prajaapatirvaishvaamitro vaachyo vaa | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : anuShTup | Tone : gaandhaaraH

Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.

Verse : sa viiro dakShasaadhano vi yastastambha rodasii . hariH pavitre avyata vedhaa na yonimaasadam. 1388

Component Words :
saH . viiraH . dakShasaadhanaH . dakSha . saadhanaH . vi . yaH . tastambha . rodasiiiti . hariH . pavitre . avyata . vedhaaH . na . yonim . aasadam . aa . sadam.

---

In Hindi:

ऋषि : प्रजापतिर्वैश्वामित्रो वाच्यो वा | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः

विषय : अगले मन्त्र में परमेश्वर का महत्त्व वर्णित है ॥

पदपाठ : सः । वीरः । दक्षसाधनः । दक्ष । साधनः । वि । यः । तस्तम्भ । रोदसीइति । हरिः । पवित्रे । अव्यत । वेधाः । न । योनिम् । आसदम् । आ । सदम्॥

पदार्थ : (सः) वह (वीरः) काम, क्रोध आदि शत्रुओं को कम्पायमान करनेवाला वीर सोम परमेश्वर (दक्षसाधनः) बल का साधक है, (यः) जो (रोदसी) द्युलोक और भूलोक को (तस्तम्भ) थामे हुए है। (वेधाः न) सूर्य के समान वह (हरिः) पापहर्ता परमेश्वर (योनिम्) आत्मा-रूप घर में (आसदम्) बैठने के लिए (पवित्रे) पवित्र अन्तःकरण में (अव्यत) आता है ॥३॥यहाँ उपमालङ्कार है ॥३॥

भावार्थ : जो बलवान् जगदीश्वर सब संसार को धारण करता है, उसकी उपासना से सीमित शक्तिवाला भी मनुष्य महान् शक्तिवाला और शत्रुओं को हराने में समर्थ हो जाता है ॥३॥

---

In Sanskrit:

ऋषि : प्रजापतिर्वैश्वामित्रो वाच्यो वा | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः

विषय : अथ परमेश्वरस्य महत्त्वमाह।

पदपाठ : सः । वीरः । दक्षसाधनः । दक्ष । साधनः । वि । यः । तस्तम्भ । रोदसीइति । हरिः । पवित्रे । अव्यत । वेधाः । न । योनिम् । आसदम् । आ । सदम्॥

पदार्थ : (सः) असौ (वीरः) कामक्रोधादिशत्रुप्रकम्पकः शूरः सोमः परमेश्वरः। [वीरो वीरयत्यमित्रान्, वेतेर्वा स्याद् गतिकर्मणः, वीरयतेर्वा। निरु० १।६।] (दक्षसाधनः) बलसाधनो वर्तते, (यः रोदसी) द्यावापृथिव्यौ (तस्तम्भ) धारयति। (वेधाः न) सूर्य इव सः (हरिः) पापहर्ता सोमः परमेश्वरः (योनिम्) आत्मरूपं गृहम् (आसदम्) आसत्तुम् (पवित्रे) परिपूतेऽन्तःकरणे (अव्यत) आगच्छति ॥३॥अत्रोपमालङ्कारः ॥३॥

भावार्थ : यो बलवान् जगदीश्वरः सर्वं जगद्धारयति तस्योपासनेन सीमितशक्तिरपि मानवो महाशक्तिः शत्रुपराजयसमर्थश्च जायते ॥३॥

टिप्पणी:१. ऋ० ९।१०१।१५।