Samveda/1413
यजिष्ठं त्वा ववृमहे देवं देवत्रा होतारममर्त्यम्। अस्य यज्ञस्य सुक्रतुम्॥१४१३
Veda : Samveda | Mantra No : 1413
In English:
Seer : saubhariH kaaNvaH | Devta : agniH | Metre : kaakubhaH pragaathaH (viShamaa kakup, samaa satobRRihatii) | Tone : RRIShabhaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yajiShTha.m tvaa vavRRimahe deva.m devatraa hotaaramamartyam . asya yaj~nasya sukratum.1413
Component Words : yajiShTham . tvaa . vavRRimahe . devam . devatraa . hotaaram . amartyam . a . martyam . asya . yaj~nasya . sukratum . su . kratum.
In Hindi:
ऋषि : सौभरि: काण्व: | देवता : अग्निः | छन्द : काकुभः प्रगाथः (विषमा ककुप्, समा सतोबृहती) | स्वर : ऋषभः
विषय : प्रथम ऋचा की व्याख्या पूर्वार्चिक में ११२ क्रमाङ्क पर परमात्मा और राजा के विषय में की गयी थी। यहाँ आचार्य का विषय वर्णित करते हैं।
पदपाठ : यजिष्ठम् । त्वा । ववृमहे । देवम् । देवत्रा । होतारम् । अमर्त्यम् । अ । मर्त्यम् । अस्य । यज्ञस्य । सुक्रतुम् । सु । क्रतुम्॥
पदार्थ : हे अग्नि अर्थात् तेजस्वी विद्वन् ! (यजिष्ठम्) अतिशय परमेश्वरपूजक वा पञ्चमहायज्ञों को करनेवाले, (देवत्रा देवम्) ज्ञान के प्रकाशक विद्वानों में भी विशिष्ट विद्वान् (होतारम्) सुख-प्रदाता, (अमर्त्यम्) यशःशरीर से अमर, (अस्य यज्ञस्य) इस विद्या-यज्ञ के (सुक्रतुम्) सुकर्ता (त्वा) आपको, हम विद्यार्थी (ववृमहे) आचार्यरूप में वरण करते हैं ॥१॥
भावार्थ : आस्तिक, याज्ञिक, चरित्रवान्, शिक्षण-कला में कुशल विद्वान् मनुष्य को ही पढ़ाने के काम में लगाना चाहिए ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : सौभरि: काण्व: | देवता : अग्निः | छन्द : काकुभः प्रगाथः (विषमा ककुप्, समा सतोबृहती) | स्वर : ऋषभः
विषय : तत्र प्रथमा ऋक् पूर्वार्चिके ११२ क्रमाङ्के परमात्मनृपत्योर्विषये व्याख्याता। अत्राचार्यविषयो वर्ण्यते।
पदपाठ : यजिष्ठम् । त्वा । ववृमहे । देवम् । देवत्रा । होतारम् । अमर्त्यम् । अ । मर्त्यम् । अस्य । यज्ञस्य । सुक्रतुम् । सु । क्रतुम्॥
पदार्थ : हे अग्ने तेजस्विन् विद्वन् ! (यजिष्ठम्) अतिशयेन यष्टारं पञ्चमहायज्ञानां कर्तारं वा, (देवत्रा देवम्) ज्ञानप्रकाशकेषु विद्वत्स्वपि विशिष्टं विद्वांसम्, (होतारम्) सुखस्य प्रदातारम्, (अमर्त्यम्) यशःशरीरेण अमरम्, (अस्य यज्ञस्य) अस्य विद्यायज्ञस्य (सुक्रतुम्) सुकर्तारम् (त्वा) त्वाम्, वयम् विद्यार्थिनः (ववृमहे) आचार्यत्वेन वृणीमहे ॥१॥
भावार्थ : आस्तिको याज्ञिकश्चरित्रवान् शिक्षणकलाकुशलो विद्वानेव जनोऽध्यापनकर्मणि नियोज्यः ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।१९।३, साम० ११२।