Samveda/1421
पिबा सुतस्य रसिनो मत्स्वा न इन्द्र गोमतः। आपिर्नो बोधि सधमाद्ये वृधेऽ. ऽस्मा अवन्तु ते धियः॥१४२१
Veda : Samveda | Mantra No : 1421
In English:
Seer : medhyaatithiH kaaNvaH | Devta : indraH | Metre : pragaathaH(viShamaa bRRihatii samaa satobRRihatii) | Tone : madhyamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : pibaa sutasya rasino matsvaa na indra gomataH . aapirno bodhi sadhamaadye vRRidhe3.asmaa.m avantu te dhiyaH.1421
Component Words : piba . sutasya . rasinaH . matsva . naH . indra . gomataH . aapiH . naH . bodhi . sadhamaadye . sadha . maadye . vRRidhe . asmaana . avantu . te . dhiyaH.
In Hindi:
ऋषि : मेध्यातिथिः काण्वः | देवता : इन्द्रः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : मध्यमः
विषय : प्रथम ऋचा पूर्वार्चिक में २३९ क्रमाङ्क पर परमात्मा और राजा के विषय में व्याख्यात हो चुकी है। यहाँ परमेश्वर से प्रार्थना कर रहे हैं।
पदपाठ : पिब । सुतस्य । रसिनः । मत्स्व । नः । इन्द्र । गोमतः । आपिः । नः । बोधि । सधमाद्ये । सध । माद्ये । वृधे । अस्मान । अवन्तु । ते । धियः॥
पदार्थ : हे (इन्द्र) विघ्नों के विनाशक सर्वान्तर्यामी जगदीश्वर ! आप (रसिनः) रसीले (सुतस्य) प्रकट हुए मेरे प्रेमरस का (पिब) पान करो, (गोमतः) गाय आदि के ऐश्वर्यों से युक्त (नः) हम लोगों को (मत्स्व) आनन्दित करो। (सधमादे) सहयात्रा में (वृधे) बढ़ाने के लिए (आपिः) बन्धु बने हुए आप (नः) हमें (बोधि) बोध दो। (ते) आपके (धियः) प्रज्ञा और कर्म(अस्मान्) हम उपासकों की (अवन्तु) रक्षा करें ॥१॥
भावार्थ : यदि हम परमात्मा से स्नेह करते हैं तो वह भी हमसे स्नेह करता है और सद्बुद्धि, सत्कर्म आदि देकर हमारा उपकार करता है ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : मेध्यातिथिः काण्वः | देवता : इन्द्रः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : मध्यमः
विषय : तत्र प्रथमा ऋक् २३९ क्रमाङ्के परमात्मनृपत्योर्विषये व्याख्याता। अत्र परमेश्वरः प्रार्थ्यते।
पदपाठ : पिब । सुतस्य । रसिनः । मत्स्व । नः । इन्द्र । गोमतः । आपिः । नः । बोधि । सधमाद्ये । सध । माद्ये । वृधे । अस्मान । अवन्तु । ते । धियः॥
पदार्थ : हे (इन्द्र) विघ्नहन्तः सर्वान्तर्यामिन् जगदीश्वर ! त्वम् (रसिनः)रसवतः (सुतस्य) व्यक्तस्य मम प्रेमरसस्य (पिब) आस्वादनं कुरु, (गोमतः) गवाद्यैश्वर्यसम्पन्नान् (नः) अस्मान् (मत्स्व)आनन्दय। (सधमाद्ये) सहयात्रायाम्। [सह भूत्वा अन्योन्यं माद्यन्ति यत्र तस्मिन्।] (वृधे) वर्धनाय (आपिः) बन्धुः सन्, त्वम् (नः) अस्मान् (बोधि) बोधय। (ते) तव (धियः) प्रज्ञाः कर्माणि च (अस्मान्) त्वदुपासकान् (अवन्तु) रक्षन्तु ॥१॥
भावार्थ : वयं चेत् परमात्मनि स्निह्यामस्तर्हि सोऽप्यस्मासु स्निह्यति सद्बुद्धिसत्कर्मादिप्रदानेन चोपकरोति ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।३।१, ‘सधमाधो॑’ इति भेदः। साम० २३९।