Samveda/1545
पाहि विश्वस्माद्रक्षसो अराव्णः प्र स्म वाजेषु नोऽव।। त्वामिद्धि नेदिष्ठं देवतातय आपिं नक्षामहे वृधे (यि)।।॥१५४५
Veda : Samveda | Mantra No : 1545
In English:
Seer : bhargaH praagaathaH | Devta : agniH | Metre : pragaathaH(viShamaa bRRihatii samaa satobRRihatii) | Tone : pa~nchamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : paahi vishvasmaadrakShaso araavNaH pra sma vaajeShu no.ava . tvaamiddhi nediShTha.m devataataya aapi.m nakShaamahe vRRidhe.1545
Component Words : paahi . vishvasmaat . rakShasaH . araavNaH . a . raavNaH . pra . sma . vaajeShu . naH . ava . tvaam . it . hi . nediShTham . devataataye . aapim . nakShaamahe . vRRidhe.
In Hindi:
ऋषि : भर्गः प्रागाथः | देवता : अग्निः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : पञ्चमः
विषय : आगे फिर आचार्य को कहा जा रहा है।
पदपाठ : पाहि । विश्वस्मात् । रक्षसः । अराव्णः । अ । राव्णः । प्र । स्म । वाजेषु । नः । अव । त्वाम् । इत् । हि । नेदिष्ठम् । देवतातये । आपिम् । नक्षामहे । वृधे॥
पदार्थ : हे अग्ने ! हे विद्वान् आचार्य ! आप (विश्वस्मात्) सब (अराव्णः) अदानशील, स्वार्थपरायण (रक्षसः) राक्षस-भाव से (पाहि) हमें बचाओ, (वाजेषु) देवासुरसङ्ग्रामों में (नः) हमारी (प्र अव स्म) रक्षा करो। (त्वाम् इत् हि) आपको ही हम (देवतातये) दिव्य गुणों की प्राप्ति के लिए और (वृधे) आगे बढ़ने के लिए (नेदिष्ठम्) सबसे अधिक निकट के (आपिम्) बन्धुरूप में (नक्षामहे) प्राप्त करते हैं ॥२॥
भावार्थ : आचार्य का यह कर्तव्य है कि वह शिष्यों की अन्तरात्मा में होनेवाले देवासुरसङ्ग्रामों में दिव्यभावों की विजय के लिए सहायक हो और स्वार्थ-वृत्तियों को विनष्ट करके परोपकार की वृत्तियाँ उत्पन्न करे ॥२॥इस खण्ड में परमात्मा और आचार्य के विषयों का वर्णन होने से इस खण्ड की पूर्व खण्ड के साथ सङ्गति है ॥पन्द्रहवें अध्याय में प्रथम खण्ड समाप्त ॥
In Sanskrit:
ऋषि : भर्गः प्रागाथः | देवता : अग्निः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : पञ्चमः
विषय : अथ पुनरप्याचार्य उच्यते।
पदपाठ : पाहि । विश्वस्मात् । रक्षसः । अराव्णः । अ । राव्णः । प्र । स्म । वाजेषु । नः । अव । त्वाम् । इत् । हि । नेदिष्ठम् । देवतातये । आपिम् । नक्षामहे । वृधे॥
पदार्थ : हे अग्ने ! हे विद्वन् आचार्य ! त्वम् (विश्वस्मात्) सर्वस्मात् (अराव्णः) अदानशीलात् स्वार्थपरायणात् (रक्षसः) राक्षसात्, अस्मान् (पाहि) रक्ष, (वाजेषु) देवासुरसङ्ग्रामेषु (नः) अस्मान् (प्र अव स्म) प्ररक्ष। (त्वाम् इत् हि) त्वामेव खलु वयम् (देवतातये) दिव्यगुणप्राप्तये (वृधे) उन्नत्यै च (नेदिष्ठम) निकटतमम् (आपिम्) बन्धुम् (नक्षामहे) प्राप्नुमः [नक्षतिर्व्याप्तिकर्मा। निघं० २।१८] ॥२॥
भावार्थ : आचार्यस्येदं कर्तव्यं यत् स शिष्याणामन्तरात्मं जायमानेषु देवासुरसंग्रामेषु दिव्यभावानां विजयाय सहायको भवेत्, स्वार्थवृत्तीश्च विनाश्य परोपकारवृत्तीर्जनयेत् ॥२॥अस्मिन् खण्डे परमात्मन आचार्यस्य च विषयाणां वर्णनादेतत्खण्डस्य पूर्वखण्डेन सङ्गतिरस्ति ॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।६०।१०।