Samveda/1663
जराबोध तद्विविड्ढि विशेविशे यज्ञियाय। स्तोम रुद्राय दृशीकम्॥१६६३
Veda : Samveda | Mantra No : 1663
In English:
Seer : shunaH shepa aajiigartiH | Devta : agniH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : jaraabodha tadviviDDhi vishevishe yaj~niyaaya . stoma.m rudraaya dRRishiikam.1663
Component Words : jaraabodha . jaraa . bodha . tat . viviDiDha . vishevishe . vishe . vishe . yaj~niyaaya . stomam . rudraaya . dRRishiikam.
In Hindi:
ऋषि : शुनः शेप आजीगर्तिः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : प्रथम ऋचा की व्याख्या पूर्वार्चिक में १५ क्रमाङ्क पर परमात्मा की स्तुति के विषय में की गयी थी। यहाँ भी वही विषय कहा जा रहा है।
पदपाठ : जराबोध । जरा । बोध । तत् । विविडिढ । विशेविशे । विशे । विशे । यज्ञियाय । स्तोमम् । रुद्राय । दृशीकम्॥
पदार्थ : हे (जराबोध) स्तुतिविज्ञ मानव ! तू (विशे विशे) प्रत्येक मनुष्य के हितार्थ (यज्ञियाय) पूजनीय (रुद्राय) दुःखहर्ता परमात्मा के लिए (तत्) उस उज्ज्वल (दृशीकम्) रमणीय(स्तोमम्) स्तोत्र को, गुण-गान को (विविड्ढि) कर ॥१॥
भावार्थ : सब मनुष्यों को चाहिए कि जगदीश्वर का गुणगान करके यथाशक्ति उसके गुणों को अपने अन्दर धारण करने का प्रयत्न करें ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : शुनः शेप आजीगर्तिः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : तत्र प्रथमा ऋक् पूर्वार्चिके १५ क्रमाङ्के परमात्मस्तुतिविषये व्याख्याता। अत्रापि स एव विषय उच्यते।
पदपाठ : जराबोध । जरा । बोध । तत् । विविडिढ । विशेविशे । विशे । विशे । यज्ञियाय । स्तोमम् । रुद्राय । दृशीकम्॥
पदार्थ : हे (जराबोध) स्तुतिविज्ञ मानव ! [जरां स्तुतिप्रकारं बुध्यते जानातीति जराबोधः तथाविध।] त्वम् (विशे विशे) मनुष्याय मनुष्याय, प्रतिमनुष्यहितार्थमित्यर्थः। (यज्ञियाय) पूजनीयाय(रुद्राय) दुःखद्रावयित्रे परमात्मने (तत्) उज्ज्वलम् (दृशीकम्) रमणीयम् (स्तोमम्) स्तोत्रम्, गुणकीर्तनम् (विविड्ढि) कुरु।[‘तद् विविड्ढि तत् कुरु’ इति निरुक्तम् १०।८] ॥१॥२
भावार्थ : सर्वैर्जनैर्जगदीश्वरस्य गुणगानं कृत्वा यथाशक्ति तद्गुणान् स्वात्मनि विधातुं प्रयतनीयम् ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० १।२७।१०, साम० १५।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिर्मन्त्रमिमं सेनाधिपतिविषये व्याचख्यौ।