Samveda/1678
समिन्द्रो रायो बृहतीरधूनुत सं क्षोणी समु सूर्यम्। सशुक्रासः शुचयः सं गवाशिरः सोमा इन्द्रममन्दिषुः (ठा)।। [धा. । उ । स्व. ।]॥१६७८
Veda : Samveda | Mantra No : 1678
In English:
Seer : vaalakhilyam | Devta : indraH | Metre : pragaathaH(viShamaa bRRihatii samaa satobRRihatii) | Tone : pa~nchamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : samindro raayo bRRihatiiradhuunuta sa.m kShoNii samu suuryam . sa.m shukraasaH shuchayaH sa.m gavaashiraH somaa indramamandiShuH.1678
Component Words : sam . indraH . raayaH . bRRihatiiH . adhuununa . sam . kShoNiiiti . sam . u . suuryam . sam . shukraasaH . shuchayaH . sama . gavaashiraH . go . aashiraH . somaaH . indram . amandiShuH.
In Hindi:
ऋषि : वालखिल्यम् | देवता : इन्द्रः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : पञ्चमः
विषय : अब परमात्मा के गुण-कर्म-स्वभाव का वर्णन करते हैं।
पदपाठ : सम् । इन्द्रः । रायः । बृहतीः । अधूनुन । सम् । क्षोणीइति । सम् । उ । सूर्यम् । सम् । शुक्रासः । शुचयः । सम । गवाशिरः । गो । आशिरः । सोमाः । इन्द्रम् । अमन्दिषुः॥
पदार्थ : (इन्द्रः) जगदीश्वर (बृहतीः) विस्तीर्ण (रायः) सम्पदाओं को (सम् अधूनुत) भली-भाँति प्रेरित करता है, (क्षोणी) द्युलोक और भूलोक को (सम्) भली-भाँति प्रेरित करता है, (उ) और (सूर्यम्)सूर्य को (सम्) भली-भाँति प्रेरित करता है, (शुक्रासः) तेजस्वी, (शुचयः) पवित्र आचरणवाले लोग (इन्द्रम्) जगदीश्वर को (सम् अमन्दिषुः) भली-भाँति आनन्दित करते हैं और (गवाशिरः) तेजों से परिपक्व (सोमाः॑) श्रद्धारस (इन्द्रम्) जगदीश्वर को (सम् अमन्दिषुः) भली-भाँति आनन्दित करते हैं ॥२॥
भावार्थ : जगदीश्वर ने ही सब सम्पदाएँ हमें प्रदान की हैं और वही सूर्य, पवन, द्यावापृथिवी आदि की व्यवस्था को सञ्चालित कर रहा है। अतः सबको चाहिए कि पवित्र अन्तः करणवाले होकर श्रद्धा से उसकी उपासना करें ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : वालखिल्यम् | देवता : इन्द्रः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : पञ्चमः
विषय : अथ परमात्मनो गुणकर्मस्वभावान् वर्णयति।
पदपाठ : सम् । इन्द्रः । रायः । बृहतीः । अधूनुन । सम् । क्षोणीइति । सम् । उ । सूर्यम् । सम् । शुक्रासः । शुचयः । सम । गवाशिरः । गो । आशिरः । सोमाः । इन्द्रम् । अमन्दिषुः॥
पदार्थ : (इन्द्रः) जगदीश्वरः (बृहतीः) विस्तीर्णाः (रायः) सम्पदः(सम् अधूनुत) संधूनोति, संप्रेरयति, (क्षोणी) द्यावापृथिव्यौ(सम्) संधूनोति, संप्रेरयति (उ) किञ्च, (सूर्यम्) आदित्यम्(सम्) संधूनोति संप्रेरयति। (शुक्रासः) तेजस्विनः (शुचयः) पवित्राचरणाः जनाः (इन्द्रम्) जगदीश्वरम् (सम् अमन्दिषुः) संमोदयन्ति, अपि च (गवाशिरः) गोभिः तेजोभिः आशिरः परिपक्वाः (सोमाः) श्रद्धारसाः (इन्द्रम्) जगदीश्वरम् (सम् अमन्दिषुः) संमोदयन्ति ॥२॥
भावार्थ : जगदीश्वरेणैव सर्वाः सम्पदोऽस्मभ्यं प्रदत्ताः सन्ति, स एव च सूर्यपवनद्यावापृथिव्यादिव्यवस्थां सञ्चालयतीति कृत्वा सर्वैः पवित्रान्तःकरणैः सद्भिः स श्रद्धयोपासनीयः ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।५२।१०।