Samveda/1694
इन्द्राग्नी अपसस्परि (उप प्र यन्ति धीतयः। ऋतस्य पथ्या अनु)*।।॥१६९४
Veda : Samveda | Mantra No : 1694
In English:
Seer : vishvaamitraH praagaathaH | Devta : indraagnii | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : indraagnii apasasparyupa pra yanti dhiitayaH . RRitasya pathyaa anu.1694
Component Words : indraagnii . indra . agniiiti . apasaH . pari . upa . pra . yanti . dhiitayaH . RRitasya . pathyaa . anu.
In Hindi:
ऋषि : विश्वामित्रः प्रागाथः | देवता : इन्द्राग्नी | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : द्वितीय ऋचा की व्याख्या उत्तरार्चिक में १५७७ क्रमाङ्क पर जीवात्मा और परमात्मा के विषय में की जा चुकी है। यहाँ आत्मा और मन का विषय वर्णित है।
पदपाठ : इन्द्राग्नी । इन्द्र । अग्नीइति । अपसः । परि । उप । प्र । यन्ति । धीतयः । ऋतस्य । पथ्या । अनु॥
पदार्थ : हे (इन्द्राग्नी) आत्मा और मन ! (धीतयः) ज्ञान (अपसः परि) कर्मों में ही (उप प्रयन्ति) परिसमाप्त हुआ करते हैं। अतः तुम दोनों(ऋतस्य) सत्य कर्म के (पथ्याः) मार्गों का (अनु) अनुसरण करो ॥२॥
भावार्थ : कर्महीन अकेले ज्ञान शोभा नहीं पाते ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : विश्वामित्रः प्रागाथः | देवता : इन्द्राग्नी | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : द्वितीया ऋगुत्तरार्चिके १५७७ क्रमाङ्के जीवात्मपरमात्मविषये व्याख्यातपूर्वा। अत्रात्ममनसोर्विषय उच्यते।
पदपाठ : इन्द्राग्नी । इन्द्र । अग्नीइति । अपसः । परि । उप । प्र । यन्ति । धीतयः । ऋतस्य । पथ्या । अनु॥
पदार्थ : हे (इन्द्राग्नी) आत्ममनसी ! (धीतयः) ज्ञानानि (अपसः परि)कर्मसु एव (उप प्रयन्ति) परिसमाप्यन्ते। अतः युवाम्(ऋतस्य) सत्यकर्मणः (पथ्याः) मार्गान् (अनु) अनुसरतम् ॥२॥२
भावार्थ : कर्महीनानि केवलानि ज्ञानानि न शोभन्ते ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ३।१२।७, साम० १५७७।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिर्मन्त्रमिमं वायुविद्युद्विषये व्याचष्टे।