Samveda/1707
य उग्र इव शर्यहा तिग्मशृङ्गो न वसगः। अग्ने पुरो रुरोजिथ (य)।। [धा. । उ नास्ति । स्व. ।]॥१७०७
Veda : Samveda | Mantra No : 1707
In English:
Seer : bharadvaajo baarhaspatyaH | Devta : agniH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : ya ugra iva sharyahaa tigmashRRi~Ngo na va.m sagaH . agne puro rurojitha.1707
Component Words : yaH . ugraH . iva . sharyahaa . sharya . haa . tigmashRRi~NgaH . tigma . shRRi~NgaH . na . vasagaH . agne . puraH . rurojitha.
In Hindi:
ऋषि : भरद्वाजो बार्हस्पत्यः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अब वह परमेश्वर कैसा है, जिसकी शरण में हम जाएँ, यह कहते हैं।
पदपाठ : यः । उग्रः । इव । शर्यहा । शर्य । हा । तिग्मशृङ्गः । तिग्म । शृङ्गः । न । वसगः । अग्ने । पुरः । रुरोजिथ॥
पदार्थ : हे (अग्ने) अग्रनायक, तेजस्वी जगदीश ! (यः) जो आप (उग्रः इव) प्रचण्ड धनुर्धारी के समान (शर्यहा) वध करने योग्य काम, क्रोध आदि शत्रुओं के और व्याधि, स्त्यान आदि योग-विघ्नों के विनाशक, (तिग्मश्रृङ्गः न) तीक्ष्ण किरणोंवाले सूर्य के समान (वंसगः) चारु गतिवाले तथा सेवनीय होते हुए (पुरः) शत्रु की नगरियों वा किलेबन्दियों को (रुरोजिथ) तोड़-फोड़ डालते हो, ऐसी आपकी शरण में हम पहुँचते हैं ॥३॥यहाँ उपमालङ्कार है ॥३॥
भावार्थ : परमेश्वर की उपासना से बल पाकर मनुष्य सब आन्तरिक शत्रुओं तथा योग के विघ्नों को पराजित करके लक्ष्य के प्रति जागरूक होता हुआ अभ्युदय और निःश्रेयस प्राप्त कर लेता है ॥३॥
In Sanskrit:
ऋषि : भरद्वाजो बार्हस्पत्यः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अत स परमेश्वरः कीदृशो यं वयं उपगच्छेमेत्याह।
पदपाठ : यः । उग्रः । इव । शर्यहा । शर्य । हा । तिग्मशृङ्गः । तिग्म । शृङ्गः । न । वसगः । अग्ने । पुरः । रुरोजिथ॥
पदार्थ : हे (अग्ने) अग्रनायक तेजस्विन् जगदीश ! (यः) यस्त्वम् (उग्रः इव) प्रचण्डः धनुर्धर इव (शर्यहा) शर्याणां हन्तव्यानां कामक्रोधादीनां शत्रूणां योगविघ्नानां व्याधिस्त्यानादीनां च हन्ता, (तिग्मशृङ्गः न) तीक्ष्णकिरणः सूर्य इव (वंसगः) वननीयगतिः संसेव्यश्च सन् (पुरः) शत्रुनगरीः शत्रुदुर्गपङ्क्तीर्वा (रुरोजिथ) भनक्षि। [रुजो भङ्गे, तुदादिः, सामान्यकाले लिट्।] तस्य ते शर्म शरणं वयम् अग्न्म इति पूर्वमन्त्रादाकृष्यते ॥३॥२अत्रोपमालङ्कारः ॥३॥
भावार्थ : परमेश्वरोपासनया प्राप्तबलो जनः सर्वानान्तरान् शत्रून् योगविघ्नांश्च पराजित्य लक्ष्यं प्रति जागरूकः सन्नभ्युदयं निःश्रेयसं च लभते ॥३॥
टिप्पणी:१. ऋ० ६।१६।३९।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिर्मन्त्रमिमं राजधर्मविषये व्याचष्टे।