vedyog.net

In English:

Seer : bRRihaduktho vaamadevyaH | Devta : indraH | Metre : triShTup | Tone : dhaivataH

Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.

Verse : aibhirdade vRRiShNyaa pau.m syaani yebhiraukShadvRRitrahatyaaya vajrii . ye karmaNaH kriyamaaNasya mahna RRite karmamudajaayanta devaaH.1784

Component Words :
aa . ebhiH . dade . vRRiShNayaH . pausyaani . yebhiH . aukShat . vRRitrahatyaaya . vRRitra . hatyaaya . vajrii . ya . karmaNaH . kriyamaaNasya . mahna . RRitekarmam . RRite . karmam . udajaayanta . uta . ajaayanta . devaaH.

---

In Hindi:

ऋषि : बृहदुक्थो वामदेव्यः | देवता : इन्द्रः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर : धैवतः

विषय : आगे फिर उसी विषय का वर्णन है।

पदपाठ : आ । एभिः । ददे । वृष्णयः । पौस्यानि । येभिः । औक्षत् । वृत्रहत्याय । वृत्र । हत्याय । वज्री । य । कर्मणः । क्रियमाणस्य । मह्न । ऋतेकर्मम् । ऋते । कर्मम् । उदजायन्त । उत । अजायन्त । देवाः॥

पदार्थ : (मह्नः कर्मणः) महान् सृष्टयुत्पत्ति आदि कर्म के किये जाते समय (ये देवाः) जो दिव्यगुण, इन्द्र परमेश्वर में (ऋते कर्मम्) बिना प्रयत्न के स्वभावतः (उदजायन्त) प्रकट हुए, (येभिः) जिन दिव्य गुणों से (वज्री) वज्रधारी के समान उस जगदीश्वर ने (वृत्रहत्याय) विघ्नों के विनाशार्थ (औक्षत्) जीवात्मा को सींचा, (एभिः) उन दिव्य गुणों से वह, आज भी (वृष्ण्या) सुखवर्षक (पौंस्यानि) बलयुक्त कर्मों को (आददे) करता है ॥३॥

भावार्थ : परमेश्वर में स्वभावतः सदा रहनेवाले जो गुण हैं, उन्हीं से वह सारे सृष्टि के कार्य को करता है। उन गुणों में से कुछ अंश वह मनुष्यों में भी निहित कर देता है, जिससे वे विघ्न, पाप, दोष आदि के विनाश में समर्थ होते हैं ॥३॥

---

In Sanskrit:

ऋषि : बृहदुक्थो वामदेव्यः | देवता : इन्द्रः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर : धैवतः

विषय : अथ पुनरपि स एव विषय उच्यते।

पदपाठ : आ । एभिः । ददे । वृष्णयः । पौस्यानि । येभिः । औक्षत् । वृत्रहत्याय । वृत्र । हत्याय । वज्री । य । कर्मणः । क्रियमाणस्य । मह्न । ऋतेकर्मम् । ऋते । कर्मम् । उदजायन्त । उत । अजायन्त । देवाः॥

पदार्थ : (मह्नः कर्मणः) महतः सृष्ट्युत्पत्त्यादिकर्मणः (क्रियमाणस्य) विधीयमानस्य सतः (ये देवाः) ये दिव्यगुणाः इन्द्रे परमेश्वरे (ऋते कर्मम्) प्रयत्नं विनैव, स्वभावतः इत्यर्थः (उदजायन्त) उद्भूताः, (येभिः) यैः देवैः दिव्यगुणैः, (वज्री) वज्रधरः इव स इन्द्रो जगदीश्वरः, (वृत्रहत्याय) विघ्नानां हननाय (औक्षत्) जीवात्मानम् असिञ्चत्, (एभिः) एतैस्तैर्दिव्यगुणैः अद्यापि सः (वृष्ण्या) वृष्ण्यानि सुखवर्षकाणि (पौंस्यानि) बलकर्माणि (आददे) गृह्णाति, करोतीत्यर्थः ॥३॥

भावार्थ : परमेश्वरे स्वभावतः सदातना ये गुणाः सन्ति तैरेव स समग्रं सृष्टिव्यापारं करोति, तेषां गुणानां कञ्चिदंशं स मनुष्येष्वपि निदधाति येन ते विघ्नपापदोषादीनां विनाशाय प्रभवन्ति ॥३॥

टिप्पणी:१. ऋ० १०।५५।७।