Samveda/1794
उरुव्यचसे महिने सुवृक्तिमिन्द्राय ब्रह्म जनयन्त विप्राः। तस्य व्रतानि न मिनन्ति धीराः॥१७९४
Veda : Samveda | Mantra No : 1794
In English:
Seer : vasiShTho maitraavaruNiH | Devta : indraH | Metre : viraaT | Tone : gaandhaaraH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : uruvyachase mahine suvRRiktimindraaya brahma janayanta vipraaH . tasya vrataani na minanti dhiiraaH.1794
Component Words : uruvyachase . uru . vyachase . mahine . suvRRiktim . su . vRRiktim . indraaya . brahma . janayanta . vipraaH . vi . praaH . tasya . vrataani . na . minanti . dhiiraaH.
In Hindi:
ऋषि : वसिष्ठो मैत्रावरुणिः | देवता : इन्द्रः | छन्द : विराट् | स्वर : गान्धारः
विषय : अगले मन्त्र में फिर परमात्मा और आचार्य का विषय कहा गया है।
पदपाठ : उरुव्यचसे । उरु । व्यचसे । महिने । सुवृक्तिम् । सु । वृक्तिम् । इन्द्राय । ब्रह्म । जनयन्त । विप्राः । वि । प्राः । तस्य । व्रतानि । न । मिनन्ति । धीराः॥
पदार्थ : (उरुव्यचसे) विद्या आदि में बहुत व्याप्तिवाले (महिने) महान् (इन्द्राय) परमात्मा वा आचार्य के लिए अर्थात् उनकी प्रसन्नता के लिए (विप्राः) विद्वान् जन (सुवृक्त्तिम्) उत्तम क्रिया और (ब्रह्म) ज्ञान-सङ्ग्रह (जनयन्त) करते हैं। (धीराः) बुद्धिमान् वे (तस्य) उस परमात्मा वा आचार्य के (व्रतानि) नियमों को (न मिनन्ति) नहीं तोड़ते हैं ॥२॥
भावार्थ : बुद्धिमान् मनुष्यों को चाहिए कि वे परमात्मा और आचार्य से निर्धारित नियमों का सदैव पालन करें और उसके द्वारा प्रेय मार्ग और श्रेय मार्ग में अपनी उन्नति करें ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : वसिष्ठो मैत्रावरुणिः | देवता : इन्द्रः | छन्द : विराट् | स्वर : गान्धारः
विषय : अथ पुनरपि परमात्मन आचार्यस्य च विषय उच्यते।
पदपाठ : उरुव्यचसे । उरु । व्यचसे । महिने । सुवृक्तिम् । सु । वृक्तिम् । इन्द्राय । ब्रह्म । जनयन्त । विप्राः । वि । प्राः । तस्य । व्रतानि । न । मिनन्ति । धीराः॥
पदार्थ : (उरुव्यचसे) विद्यादिषु बहुव्याप्तये (महिने) महते (इन्द्राय) परमात्मने आचार्याय च, तयोः प्रसादायेत्यर्थः (विप्राः) विद्वांसो जनाः (सुवृक्तिम्) शोभनां क्रियाम् (ब्रह्म) ज्ञानसंग्रहं च (जनयन्त) जनयन्ति। (धीराः) प्रज्ञावन्तः ते (तस्य) इन्द्रस्य परमात्मनः आचार्यस्य वा (व्रतानि) नियमान् (न मिनन्ति) न भञ्जन्ति ॥२॥२
भावार्थ : बुद्धिमद्भिर्जनैः परमात्मनाऽऽचार्येण च निर्धारिता नियमाः सदैव पालनीयास्तद्द्वारा च प्रेयोमार्गे श्रेयोमार्गे च स्वोन्नतिर्विधेया ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ७।३१।११।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिणायमपि मन्त्रो राजप्रजाधर्मविषये व्याख्यातः।