Samveda/1796
यदिन्द्र यावतस्त्वमेतावदहमीशीय। स्तोतारमिद्दधिषे रदावसो न पापत्वाय रसिषम्॥१७९६
Veda : Samveda | Mantra No : 1796
In English:
Seer : vasiShTho maitraavaruNiH | Devta : indraH | Metre : pragaathaH(viShamaa bRRihatii samaa satobRRihatii) | Tone : madhyamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yadindra yaavatastvametaavadahamiishiiya . stotaaramiddadhiShe radaavaso na paapatvaaya ra.m siSham.1796
Component Words : yat . indra . vaavataH . tvam . etaavat . aham . iishiiya . stotaagma . it . dadhiShe . radaavaso . rada . vaso . na . paapatvaaya . rasiSham.
In Hindi:
ऋषि : वसिष्ठो मैत्रावरुणिः | देवता : इन्द्रः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : मध्यमः
विषय : प्रथम ऋचा की व्याख्या पूर्वार्चिक में ३१० क्रमाङ्क पर हो चुकी है। दान किसे चाहिए, इस विषय में कहते हैं।
पदपाठ : यत् । इन्द्र । वावतः । त्वम् । एतावत् । अहम् । ईशीय । स्तोताग्म । इत् । दधिषे । रदावसो । रद । वसो । न । पापत्वाय । रसिषम्॥
पदार्थ : हे (इन्द्र) जगदीश्वर ! (यावतः) जितने धन के (त्वम्) आप अधीश्वर हो (एतावत्) उतने धन का यदि (अहम्) मैं (ईशीय) अधीश्वर हो जाऊँ, तो (रदावसो) हे धनदाता ! मैं (स्तोतारम् इत्) आपके उपासक का ही, उस धन से (दधिषे) धारण-पोषण करूँ, (पापत्वाय) पाप कर्म के लिए (न रंसिषम्) दान न करूँ ॥१॥
भावार्थ : मनुष्य को चाहिए कि सत्पात्र को ही धन आदि का दान करे, पाप की वृद्धि के लिए कभी दान न दे ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : वसिष्ठो मैत्रावरुणिः | देवता : इन्द्रः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : मध्यमः
विषय : तत्र प्रथमा ऋक् पूर्वार्चिके ३१० क्रमाङ्के व्याख्यातपूर्वा। दानं कस्मै देयमित्याह।
पदपाठ : यत् । इन्द्र । वावतः । त्वम् । एतावत् । अहम् । ईशीय । स्तोताग्म । इत् । दधिषे । रदावसो । रद । वसो । न । पापत्वाय । रसिषम्॥
पदार्थ : हे (इन्द्र) जगदीश्वर ! (यावतः) यावत्परिमाणस्य धनस्य (त्वम्) त्वम् (ईशिषे) अधीश्वरोऽसि (एतावद्) एतावतः धनस्य यदि (अहम् ईशीय) अधीश्वरो भवेयम्, तर्हि हे (रदावसो) धनदातः ! अहम् (स्तोतारम् इत्) तवोपासकमेव, तेन धनेन (दधिषे) धारयेयम्, (पापत्वाय) पापकर्मणे (न रंसिषम्) नैव दद्याम् ॥१॥२
भावार्थ : मनुष्यः सत्पात्रायैव धनादिकं प्रयच्छेत्, पापवृद्धये कदापि न दद्यात् ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ७।३२।१८, अथ० २०।८२।१, उभयत्र ‘दधिषे’, ‘रंसिषम्’ इत्यत्र ‘दि॑धिषेय’, ‘रासीय’ इति पाठः। साम० ३१०।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दस्वामिना मन्त्रोऽयं राजप्रजाविषये व्याख्यातः।