Samveda/1826
यो जागार तमृचः कामयन्ते यो जागार तमु सामानि यन्ति। यो जागार तमय सोम आह तवाहमस्मि सख्ये न्योकाः (या)।। [धा. । उ नास्ति । स्व. ।]॥१८२६
Veda : Samveda | Mantra No : 1826
In English:
Seer : avatsaaraH kaashyapaH | Devta : vishvedevaaH | Metre : triShTup | Tone : dhaivataH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yo jaagaara tamRRichaH kaamayante yo jaagaara tamu saamaani yanti . yo jaagaara tamaya.m soma aaha tavaahamasmi sakhye nyokaaH.1826
Component Words : yaH . jaagaara . tam . RRichaH . kaamayante . yaH . jaagaara . tam . u . saamaani . yanti . yaH . jaagaara . tam . ayam . somaH . aaha . tava . aham . asmi . sakhye . sa . khye . nyokaaH . ni . okaaH.
In Hindi:
ऋषि : अवत्सारः काश्यपः | देवता : विश्वेदेवाः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर : धैवतः
विषय : जागरण का महत्त्व वर्णित करते हैं।
पदपाठ : यः । जागार । तम् । ऋचः । कामयन्ते । यः । जागार । तम् । उ । सामानि । यन्ति । यः । जागार । तम् । अयम् । सोमः । आह । तव । अहम् । अस्मि । सख्ये । स । ख्ये । न्योकाः । नि । ओकाः॥
पदार्थ : सब विद्वानों के मध्य में (यः) जो मनुष्य (जागार) जागरूक होता है (तम्) उसे (ऋचः) ऋचाएँ (कामयन्ते) चाहती हैं। (यः) जो मनुष्य (जागार) जागरूक होता है (तम् उ) उसी को (सामानि) साम-मन्त्र वा साम-गान (यन्ति) सहायता के लिए प्राप्त होते हैं। (यः) जो मनुष्य (जागार) जागरूक होता है (तम्) उसे (अयं सोमः) यह जगदीश्वर (आह) कहता है कि (अहम्) मैं (तव सख्ये) तेरी मित्रता में (न्योकाः) घर बनाये हुए (अस्मि) हूँ ॥१॥
भावार्थ : मनुष्यों में जो अविद्या, आलस्य, मोह आदि की नींद को छोड़कर जाग जाता है, वही बाह्य जीवन और अध्यात्म-जीवन में सफल होता है ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : अवत्सारः काश्यपः | देवता : विश्वेदेवाः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर : धैवतः
विषय : तत्र जागरणस्य महत्त्वमाह।
पदपाठ : यः । जागार । तम् । ऋचः । कामयन्ते । यः । जागार । तम् । उ । सामानि । यन्ति । यः । जागार । तम् । अयम् । सोमः । आह । तव । अहम् । अस्मि । सख्ये । स । ख्ये । न्योकाः । नि । ओकाः॥
पदार्थ : विश्वेषु देवेषु विद्वत्सु मध्ये (यः) यो जनः (जागार) जागरूको भवति (तम् ऋचः) ऋङ्मन्त्राः (कामयन्ते) अभिलषन्ति, (यः) यो जनः (जागार) जागरूको भवति (तम् उ) तमेव (सामानि) साममन्त्राः सामगानानि वा (यन्ति) साहाय्याय प्राप्नुवन्ति। (यः) यो जनः (जागार) जागरूको भवति (तम् अयं सोमः) एष जगदीश्वरः (आह) ब्रूते यत् (अहम् तव सख्ये) त्वदीये सखित्वे (न्योकाः) कृतगृहः (अस्मि) वर्ते ॥१॥२
भावार्थ : जनेषु योऽविद्यालस्यमोहादिनिद्रां विहाय जागर्ति स एव बाह्यजीवनेऽध्यात्मजीवने च सफलो जायते ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ५।४४।१४।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिरपि मन्त्रमिममविद्यानिद्राया जागरणविषये व्याचष्टे।