Samveda/1870
मर्माणि ते वर्मणा च्छादयामि सोमस्त्वा राजामृतेनानु वस्ताम्। उरोर्वरीयो वरुणस्ते कृणोतु जयन्तं त्वानु देवा मदन्तु॥१८७०
Veda : Samveda | Mantra No : 1870
In English:
Seer : j~naaso bhaaradvaajaH | Devta : sa.mgraamashiShaH | Metre : triShTup | Tone : dhaivataH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : marmaaNi te varmaNaa chChaadayaami somastvaa raajaamRRitenaanu vastaam . urorvariiyo varuNaste kRRiNotu jayanta.m tvaanu devaa madantu.1870
Component Words : marmaaNi . te . varmaNaa . Chaadayaami . somaH . tvaa . raajaa . asRRitena . a . mRRitena . anu . vastaam . uroH . variivaH . varuNaH . te . kRRiNotu . jayantam . tvaa . anu . devaaH . madantu.
In Hindi:
ऋषि : ज्ञासो भारद्वाजः | देवता : संग्रामशिषः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर : धैवतः
विषय : प्रथम मन्त्र में विजयाभिलाषी को आशीर्वाद दिया जा रहा है।
पदपाठ : मर्माणि । ते । वर्मणा । छादयामि । सोमः । त्वा । राजा । असृतेन । अ । मृतेन । अनु । वस्ताम् । उरोः । वरीवः । वरुणः । ते । कृणोतु । जयन्तम् । त्वा । अनु । देवाः । मदन्तु॥
पदार्थ : हे अध्यात्म पथ के पथिक जीवात्मन् ! (ते) तेरे (मर्माणि) मन, बुद्धि, चक्षु आदि मर्म-स्थलों को (वर्मणा) ब्रह्म-रूप कवच से (छादयामि) ढकता हूँ। (राजा) विश्व का सम्राट् (सोमः) जगदीश्वर (त्वा) तुझे (अमृतेन) आनन्द-रस से (अनुवस्ताम्) आच्छादित करे। (वरुणः) दोषनिवारक, वरणीय, विद्वान् आचार्य (ते) तेरे लिए (उरोः) विस्तृत अध्यात्म ज्ञान के (वरीयः) अतिशय उत्कृष्ट तत्त्व को (कृणोतु) प्रदान करे। (जयन्तं त्वा) अध्यात्म-क्षेत्र में और बाह्य-क्षेत्र में विजयलाभ करते हुए तेरे (अनु) पीछे-पीछे (देवाः) मन, प्राण आदि भी (मदन्तु) लहलहायें ॥१॥
भावार्थ : योगमार्ग में पैर रखता हुआ मनुष्य ब्रह्मकवच से रक्षित होकर, गुरुजनों का मार्गनिर्देश पाकर, ब्रह्मानन्द का अनुभव करता हुआ मन, बुद्धि, प्राण आदियों के साथ अतिशय विजयी होता है ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : ज्ञासो भारद्वाजः | देवता : संग्रामशिषः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर : धैवतः
विषय : तत्रादौ विजयाभिलाषिणमाशिषा योजयति।
पदपाठ : मर्माणि । ते । वर्मणा । छादयामि । सोमः । त्वा । राजा । असृतेन । अ । मृतेन । अनु । वस्ताम् । उरोः । वरीवः । वरुणः । ते । कृणोतु । जयन्तम् । त्वा । अनु । देवाः । मदन्तु॥
पदार्थ : हे अध्यात्मपथिक जीवात्मन् ! (ते) तव (मर्माणि) मर्मस्थानानि मनोबुद्धिचक्षुराद्यानि (वर्मणा) ब्रह्मरूपेण कवचेन। [वक्ष्यते च—‘ब्रह्म वर्म ममान्तरम्’ इति साम० १८७२।] (छादयामि) संवृणोमि। (राजा) विश्वसम्राट् (सोमः) जगदीश्वरः (त्वा) त्वाम् (अमृतेन) आनन्दरसेन (अनु वस्ताम्) अन्वाच्छादयतु। (वरुणः) दोषनिवारको वरणीयो विद्वान् आचार्यः (ते) तुभ्यम् (उरोः) विस्तीर्णस्य अध्यात्मज्ञानस्य (वरीयः) अतिशयेन वरं तत्त्वम् (कृणोतु) करोतु। (जयन्तं त्वा) अध्यात्मक्षेत्रे बाह्यक्षेत्रे च विजयं लभमानं त्वाम् (अनु) अनुसृत्य (देवाः) मनःप्राणादयोऽपि (मदन्तु) हृष्यन्तु ॥१॥२
भावार्थ : योगमार्गे पदं दधानो जनो ब्रह्मकवचेन रक्षितो भूत्वा गुरुजनानां मार्गनिर्देशं प्राप्य ब्रह्मानन्दमनुभवन् मनोबुद्धिप्राणादिभिः सह विजयतेतमाम् ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ६।७५।१८; य० १७।४९; अथ० ७।११८।१।२. ऋग्भाष्ये यजुर्भाष्ये च दयानन्दस्वामी मन्त्रमिमं योद्धॄन् प्रत्यध्यक्षाः कथं वर्तेरन्निति विषये व्याख्यातवान्।