Atharvaveda / 1 / 3 / 2
वि॒द्मा श॒रस्य॑ पि॒तरं॑ मि॒त्रं श॒तवृ॑ष्ण्यम्। तेना॑ ते त॒न्वे॑३ शं क॑रं पृथि॒व्यां ते॑ नि॒षेच॑नं ब॒हिष्टे॑ अस्तु॒ बालिति॑ ॥ 2॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 1 | Sukta : 3 | Paryay : | Mantra No : 2
In English:
Seer : atharvaa | Devta : mitram | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : vidmaa sharasya pitara.m mitra.m shatavRRiShNyam. tenaa te tanve3 sha.m kara.m pRRithivyaa.m te niShechana.m bahiShTe astu baaliti . 2.
Component Words : vidma . sharasya . pitaram . mitram . shata.avRRiShNyam . tena . te . tanve . sham . karam . pRRithivyaam . te . ni.asechanam . bahiH . te . astu . baal . iti .
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : मित्रम् | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : शान्ति के लिये उपदेश।
पदपाठ : वि॒द्म । श॒रस्य॑ । पि॒तर॑म् । मि॒त्रम् । श॒तऽवृ॑ष्ण्यम् । तेन॑ । ते॒ । त॒न्वे । शम् । क॒र॒म् । पृ॒थि॒व्याम् । ते॒ । नि॒ऽसेच॑नम् । ब॒हिः । ते॒ । अ॒स्तु॒ । बाल् । इति॑ ॥
पदार्थ : (शरस्य) शत्रुनाशक शूर [वा बाणधारी] के (पितरम्) रक्षक पिता, (मित्रम्) सबके चलानेवाले [वा स्नेहवान्] वायुरूप (शतवृष्ण्यम्) सैकड़ों सामर्थ्यवाले [परमेश्वर] का (विद्म) हम जानते हैं। (तेन) उस [ज्ञान] से (ते) तेरे (तन्वे) शरीर के लिये (शम्) नीरोगता (करम्) मैं करूँ और (पृथिव्याम्) पृथिवी पर (ते) तेरा (निसेचनम्) बहुत सेचन [वृद्धि] होवे और (ते) तेरा (बाल्) बैरी (बहिः) बाहिर (अस्तु) होवे, (इति) वस यही ॥२॥"
भावार्थ : जैसे वायु सब प्राणियों के जीवन का आधार है, वैसे ही परमेश्वर वायु का भी प्राण है इत्यादि ॥२॥ सायणभाष्य में (मित्र) शब्द का अर्थ दिन का अभिमानी देवता है ॥
टिप्पणी :२−मित्रम्। अमिचिमिशसिभ्यः क्त्रः। उ० ४।१६४। इति डुमिञ् प्रक्षेपणे−क्त्र। मिनोति प्रेरयति वृष्टिं अन्यपदार्थान् चेति मित्रः, यद्वा मिद स्नेहे-त्र। सर्वप्रेरकः। स्नेहवान्। वायुः। वायुवत् उपकारकम्। मित्रशब्दो भगवता यास्केन मध्यस्थानदेवतासु पठितः−निरु० १०।२१-२२। अहरभिमानी देवो मित्रः−इति सायणः। वायुम्। दिनकालम्। शेषं पूर्ववद् योज्यम्, मन्त्रे १ ॥