Atharvaveda / 2 / 11 / 2
स्र॒क्त्योऽसि॑ प्रतिस॒रोऽसि॑ प्रत्यभि॒चर॑णोऽसि। आ॑प्नु॒हि श्रेयां॑स॒मति॑ स॒मं क्रा॑म ॥ 2॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 2 | Sukta : 11 | Paryay : | Mantra No : 2
In English:
Seer : shukraH | Devta : kRRityaaduuShaNam | Metre : tripadaaparoShNik | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : sraktyo.asi pratisaro.asi pratyabhicharaNo.asi. aapnuhi shreyaa.msamati sama.m kraama . 2.
Component Words : sraktyaH . asi . prati.asaraH . asi . prati.aabhicharaNaH . asi . aapnuhi . shreyaa.msam . ati . samam . kraama .11.2.
In Hindi:
ऋषि : शुक्रः | देवता : कृत्यादूषणम् | छन्द : त्रिपदापरोष्णिक् | स्वर :
विषय : पुरुषार्थ का उपदेश।
पदपाठ : स्र॒क्त्य: । अ॒सि॒ । प्र॒ति॒ऽस॒र: । अ॒सि॒ । प्र॒ति॒ऽअ॒भि॒चर॑ण: । अ॒सि॒ । आ॒प्नु॒हि । श्रेयां॑सम् । अति॑ । स॒मम् । क्रा॒म॒ ॥११.२॥
पदार्थ : तू (स्रक्त्यः) गतिशील (असि) है, (प्रतिसरः) प्रत्यक्ष चलनेवाला (असि) है और (प्रत्यभिचरणः) अभिचार [दुष्ट कर्म] का हटानेवाला (असि) है। (श्रेयांसम्) अधिक गुणी [परमेश्वर वा मनुष्य] को (आप्नुहि) तू प्राप्त कर, (समम्) तुल्यबलवाले [मनुष्य] से (अति=अतीत्य) बढ़कर (क्राम) पद आगे बढ़ा ॥२॥"
भावार्थ : जो पुरुषार्थी मनुष्य निष्कपट, सरल स्वभाव होकर अग्रगामी होता है, वह संकटों को हटाकर आनन्द प्राप्त करता है, मन्त्र १ देखिये ॥२॥
टिप्पणी :२–स्रक्त्यः। स्रक, स्रकि गतौ “सरकना”–क्तिन्। स्रक्तिर्गतिः। भवे छन्दसि। पा० ४।४।११०। इति यत्। गतिमान्। उद्यमी। प्रतिसरः। प्रति+सृ गतौ–अच्। चितः। ६।१।१६३। अन्तोदात्तः। प्रति प्रत्यक्षं सरतीति। अग्रगामी। प्रत्यभिचरणः। प्रति+अभि+चर गमने, अदने, आचारे च–ल्युट्। प्रति प्रतिकूलम् अभिचरणम् अभिचारो हिंसनं यस्मात् स प्रत्यभिचरणः। व्यभिचारनिवारकः। अन्यद् व्याख्यातम् ॥