Atharvaveda / 3 / 3 / 3
अ॒द्भ्यस्त्वा॒ राज॒ वरु॑णो ह्वयतु॒ सोम॑स्त्वा ह्वयतु॒ पर्व॑तेभ्यः। इन्द्र॑स्त्वा ह्वयतु वि॒ड्भ्य आ॒भ्यः श्ये॒नो भू॒त्वा विश॒ आ प॑ते॒माः ॥ 3॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 3 | Sukta : 3 | Paryay : | Mantra No : 3
In English:
Seer : atharvaa | Devta : varuNaH, somaH, indraH | Metre : chatuShpadaa bhurikpa~NktiH | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : adbhyastvaa raaja varuNo hvayatu somastvaa hvayatu parvatebhyaH. indrastvaa hvayatu viDbhya aabhyaH shyeno bhuutvaa visha aa patemaaH . 3.
Component Words : at.abhyaH . tvaa . raajaa . varuNaH . hvayatu . somaH . tvaa . hvayatu . parvatebhyaH .indraH . tvaa . hvayatu . viT.abhyaH . aabhyaH . shyenaH . bhuutvaa . vishaH . aa . pata . imaaH .3.3.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : वरुणः, सोमः, इन्द्रः | छन्द : चतुष्पदा भुरिक्पङ्क्तिः | स्वर :
विषय : राजा और प्रजा के धर्म का उपदेश।
पदपाठ : अ॒त्ऽभ्य: । त्वा॒ । राजा॑ । वरु॑ण: । ह्व॒य॒तु॒ । सोम॑: । त्वा॒ । ह्व॒य॒तु॒ । पर्व॑तेभ्य: ।इन्द्र॑: । त्वा॒ । ह्व॒य॒तु॒ । वि॒ट्ऽभ्य: । आ॒भ्य: । श्ये॒न: । भू॒त्वा । विश॑: । आ । प॒त॒ । इ॒मा: ॥३.३॥
पदार्थ : [हे राजराजेश्वर !] (वरुणः) अति श्रेष्ठ (राजा) शासनकर्त्ता पुरुष (त्वा) तुझको (अद्भ्यः) प्राणों के लिये (ह्वयतु) बुलावे, (सोमः) औषधों का रस निकालनेवाला [वैद्यराज] (त्वा) तुझको (पर्वतेभ्यः) [शरीर की] पुष्टियों के लिये (ह्वयतु) बुलावे। (इन्द्रः) बड़ा प्रतापी सेनापति वा निधिपति (त्वा) तुझको (आभ्यः विड्भ्यः) इन प्रजाओं के लिये (ह्वयतु) बुलावे [हे महाराजाधिराज !] (श्यैनः) शीघ्र गतिवाला [वा वाज पक्षी के समान शीघ्र गतिवाला] (भूत्वा) होकर (इमाः) इन (विशः) प्रजाओं में (आ, पत) उड़कर आ ॥३॥ "
भावार्थ : राजा वरुण, सोम, इन्द्रादि पदवीवाले बड़े-२ अधिकारी अपने अधिकार की उन्नति के लिये राजाज्ञा का पालन करें और प्रधान राजा अपनी प्रजा के हित का उद्योग सदा करता रहे ॥३॥
टिप्पणी :३−(अद्भ्यः)। आप्नोतेर्ह्रस्वश्च। उ० २।५८। इति आप्लृ व्याप्तौ-क्विप्। आपः=अन्तरिक्षम्-निघ० १।३। उदकानि-निघ० १।१३। भूस्थानदेवताः, आप आप्नोतेः-निरु० ६।२६। प्राणा जलानि वा-यजु० ४।७। आप्ता, प्रजाः- य० वे० ६।२७, दयानन्दभाष्ये। प्राणेभ्यः। प्रजाभ्यः। (त्वा)। सम्राजम्। (राजा)। अ० १।१०।१। राजृ दीप्तौ, ऐश्वर्ये च कनिन्। ऐश्वर्यवान्। वरुणः। अ० १।३।३। वृञ् वरणे-उनन्। वरणीयः पुरुषः। दुष्टनिवारकः। ह्वयतु। आकारयतु। (सोमः)। अ० १।६।२। षुञ् अभिषवे-मन्। सुनोति यः। ओषधिरसानां निःसारकः। वैद्यराजः। (पर्वतेभ्यः)। भृमृदृशियजिपर्वि०। उ० ३।११०। इति पर्व पूर्त्तौ-अतच्। पूर्त्तिभ्यः। पुष्टिभ्यः। (इन्द्रः)। ऐश्वर्यवान्। सेनापतिः। निधिपतिः। (विड्भ्यः)। अ० १।२१।१। विश प्रवेशने-क्विप्। विशः, मनुष्याः-निघ० २।३। प्रजाः। (आभ्यः)। परिदृश्यमानाभ्यः। (श्येनः)। श्यास्त्याहृञविभ्य इनच्। उ० २।४६। इति श्यैङ् गतौ-इनच्। श्येनासः=अश्वाः-निघ० ४।१४। श्येनः शंसनीयं गच्छति-निरु० ४।२४। श्येन आदित्य आत्मा च भवति श्यायतेर्गतिकर्मणः-निरु० १४।१३। शीघ्रगतिः। श्येनपक्षिवच्छीघ्रगामी। (भूत्वा)। (विशः)। प्रजाः। (आ पत)। शीघ्रमागच्छ (इमाः)। उपस्थिताः ॥