Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 3 / 3 / 5

ह्वय॑न्तु त्वा प्रतिज॒नाः प्रति॑ मि॒त्रा अ॑वृषत। इ॑न्द्रा॒ग्नी विश्वे॑ दे॒वास्ते॑ वि॒शि क्षेम॑मदीधरन् ॥5॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 3 | Sukta : 3 | Paryay : | Mantra No : 5

In Hindi:

ऋषि : अथर्वा | देवता : इन्द्राग्नी, विश्वे देवाः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :

विषय : राजा और प्रजा के धर्म का उपदेश।

पदपाठ : ह्वय॑न्तु । त्वा॒ । प्र॒ति॒ऽज॒ना: । प्रति॑ । मि॒त्रा: । अ॒वृ॒ष॒त॒ ।इन्द्रा॒ग्नी इति॑ । विश्वे॑ । दे॒वा: । ते । वि॒शि । क्षेम॑म् । अ॒दी॒ध॒र॒न् ॥३.५॥

पदार्थ : (प्रतिजनाः) प्रतिकूलजन (त्वा) तुझे (ह्वयन्तु) बुलावें। (मित्राः) स्नेही पुरुषों ने (प्रति) प्रत्यक्ष (अवृषत) सेवा की है। (इन्द्राग्नी) वायु और अग्नि [के समान गुणवाले] (ते) उन (विश्वे देवाः) सब तेजस्वी पुरुषों ने (विशि) प्रजा में (क्षेमम्) कुशल (अदीधरन्) स्थापित की है ॥५॥ "

भावार्थ : जिस राजा को प्रजागण चुनते हैं, बैरी लोग उस राजा के आधीन रहते हैं और विद्वान् शूरवीर पुरुष प्रजा में उन्नति करते हैं ॥५॥

टिप्पणी :५−(ह्वयन्तु)। आह्वयन्तु। (त्वा)। त्वां धर्मात्मानम्। (प्रतिजनाः)। प्रतिकूलजनाः। शत्रवः। (प्रति)। प्रत्यक्षम्। (मित्राः)। अ० १।३।२। स्नेहिनः। (अवृषत)। वृङ् संभक्तौ-छान्दसे लुङि रूपम्। सेवितवन्तः। (इन्द्राग्नी)। वायुपावकौ। तद्वद्गुणवन्तः पुरुषाः। (विश्वे)। सर्वे। (देवाः)। तेजस्विनो व्यवहारिणो वा जनाः। (ते)। उदात्तोऽयं शब्दः। प्रसिद्धाः। (विशि)। प्रजायाम्। (क्षेमम्)। अर्त्तिस्तुसुहुसुधृक्षिक्षु०। उ० १।१४०। इति क्षि क्षयैश्वर्ययोः-मन्। क्षयति दुःखं नाशयतीति, ऐश्वर्यवान् भवतीति चानेन। कुशलम्। ऐश्वर्यम्। (अदीधरन्)। धृ धारणे-ण्यन्तात् लुङि चङि रूपम्। धृतवन्तः ॥