Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 3 / 27 / 3

प्र॒तीची॒ दिग्वरु॒णोऽधि॑पतिः॒ पृदा॑कू रक्षि॒तान्न॒मिष॑वः। तेभ्यो॒ नमो॑ऽधिपतिभ्यो॒ नमो॑ रक्षि॒तृभ्यो॒ नम॒ इषु॑भ्यो॒ नम॑ एभ्यो अस्तु। यो॒स्मान्द्वेष्टि॒ यं व॒यं द्वि॒ष्मस्तं वो॒ जम्भे॑ दध्मः ॥ 3॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 3 | Sukta : 27 | Paryay : | Mantra No : 3

In Hindi:

ऋषि : अथर्वा | देवता : प्रतीची दिक्, वरुणः, पृदाकुः, अन्नम् | छन्द : पञ्चपदा ककुम्मतीगर्भाष्टिः | स्वर :

विषय : सेना व्यूह का उपदेश।

पदपाठ : प्र॒तीची॑ । दिक् । वरु॑ण: । अधि॑ऽपति: । पृदा॑कु: । र॒क्षि॒ता । अन्न॑म् । इष॑व: । तेभ्य॑: । नम॑: । अधि॑पतिऽभ्य: । नम॑: । र॒क्षि॒तृऽभ्य॑: । नम॑: । इषु॑ऽभ्य: । नम॑: । ए॒भ्य॒: । अ॒स्तु॒ । य: । अ॒स्मान् । द्वेष्टि॑ । यम् । व॒यम् । द्वि॒ष्म: । तम् । व॒: । जम्भे॑ । द॒ध्म:॥२७.३॥

पदार्थ : (प्रतीची=०-च्याः) पश्चिम वा पीछे की (दिक्=दिशः) दिशा का (वरुणः) शत्रुओं का रोकनेवाला, वरुण [पदवाला सेनापति] (अधिपतिः) अधिष्ठाता हो, (पृदाकः) अजगर, बिच्छू, बाघ, चीता वा हाथी [के समान सेना व्यूह] (रक्षिता) रक्षक हो, और (अन्नम्) अन्न (इषवः) बाण होवें। (तेभ्यः अधिपतिभ्यः) उन अधिष्ठाताओं और (रक्षितृभ्यः) रक्षकों के लिये (नमो नमः) बहुत बहुत सत्कार वा अन्न और (एम्यः) इन (इषुभ्यः) बाणों [बाणवालों] के लिये (नमोनमः) बहुत-२ सत्कार वा अन्न (अस्तु) होवे (यः) जो [वैरी] (अस्मान्) हमसे (द्वेष्टि) वैर करता है, [अथवा] (यम्) जिस [वैरी से] (वयम्) हम (द्विष्मः) वैर करते हैं, [हे शूरो] (तम्) उसको (वः) तुम्हारे (जम्भे) जबड़े में (दध्मः) हम धरते हैं ॥३॥"

भावार्थ : उक्त दिशा में (वरुण) नाम अधिकारी सेनापति (पृदाकः) नाम सेनाव्यूह बनाकर, और अन्न आदि सामग्री एकत्र रखकर शत्रुओं को जीतकर... [म० १] ॥३॥

टिप्पणी :३−(प्रतीची) प्रतीच्याः पश्चिमायाः पश्चाद्भागस्थाया वा (दिक्) दिशः (वरुणः) वारयति शत्रूनिति। शत्रुनिवारकः सेनापतिः (पृदाकुः) अ० १।२७।१। अजगरः। वृश्चिकः। व्याघ्रः। चित्रकः। गजः। तद्वत् सेनाव्यूहः (अन्नम्) अद भक्षणे-क्त। सेनारक्षासाधनं भोजनम्। अन्यद् गतम् ॥