Atharvaveda / 5 / 28 / 7
त्र्या॑यु॒षं ज॒मद॑ग्नेः क॒श्यप॑स्य त्र्यायु॒षम्। त्रे॒धामृत॑स्य॒ चक्ष॑णं॒ त्रीण्यायूं॑षि तेऽकरम् ॥ 7॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 5 | Sukta : 28 | Paryay : | Mantra No : 7
In English:
Seer : atharvaa | Devta : agnyaadayaH | Metre : pa~nchapadaatishakvarii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : tryaayuSha.m jamadagneH kashyapasya tryaayuSham. tredhaamRRitasya chakShaNa.m triiNyaayuu.mShi te.akaram . 7.
Component Words : tri.aaayuSham . jamat.aagneH . kashyapasya . tri.aaayuSham . tredhaa . amRRitasya . chakShaNam . triNi . aayuu.mShi . te . akaram .28.7.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : अग्न्यादयः | छन्द : पञ्चपदातिशक्वरी | स्वर :
विषय : रक्षा और ऐश्वर्य का उपदेश।
पदपाठ : त्रि॒ऽआ॒यु॒षम् । ज॒मत्ऽअ॑ग्ने: । क॒श्यप॑स्य । त्रि॒ऽआ॒यु॒षम् । त्रे॒धा । अ॒मृत॑स्य । चक्ष॑णम् । त्रिणि॑ । आयूं॑षि । ते॒ । अ॒क॒र॒म् ॥२८.७॥
पदार्थ : (जमदग्नेः) प्रज्वलित अग्नि के समान तेजस्वी पुरुष के [अथवा, नेत्र अर्थात् नेत्र आदि इन्द्रियों के] (त्र्यायुषम्) तीन जीवनसाधन म० १। [अथवा, शुद्धि, बल और पराक्रमयुक्त तीन गुण आयु], और (कश्यपस्य) तत्त्वदर्शी ऋषि के [अथवा, ईश्वर की व्यवस्था से सिद्ध] (त्र्यायुषम्) बालकपन, यौवन और बुढ़ापा, तीन प्रकार की आयु [अथवा, ब्रह्मचर्य, गृहस्थ और वानप्रस्थ आश्रमों का सुखकारक तीन गुण आयु], (त्रेधा) तीन प्रकार से [अर्थात् विद्या, शिक्षा और परोपकार सहित तीन गुण आयु से] (अमृतस्य) अमरपन वा मोक्ष का (चक्षणम्) दर्शक होवे। [हे पुरुषार्थी ! वे ही] (त्रीणि) तीन (आयूंषि) जीवनसाधन (ते) तेरे लिये (अकरम्) मैंने किये हैं ॥७॥"
भावार्थ : टिप्पणी :७−(त्र्यायुषम्) अचतुरविचतुरसुचतुर०। पा० ५।४।७७। इति त्रि+आयुस्−अच् समासान्तः समाहारे। त्रयाणामायुषां जीवनसाधनानां समाहारः−म० १। [अथवा, शुद्धिबलपराक्रमयुक्तं त्रिगुणमायुः] (जमदग्नेः) अ० २।३२।३। प्रज्वलिताग्नेरिव तेजस्विनः पुरुषस्य [अथवा, चक्षुषः=चक्षुरादीन्द्रियाणाम्] (कश्यपस्य) अ० २।३३।७। पश्यकस्य। तत्त्वदर्शिपुरुषस्य [अथवा, आदित्यस्येश्वरस्य व्यवस्थासिद्धम्] (त्र्यायुषम्) त्रयाणां बाल्ययौवनस्थाविराणामायुषां समाहारः [अथवा, ब्रह्मचर्यगृहस्थवानप्रस्थाश्रमसुखसंपादकं त्रिगुणमायुः] (त्रेधा) त्रिप्रकारेण [अथवा, विद्याशिक्षापरोपकारसहितेन त्रिगुणायुषा] (अमृतस्य) नास्ति मृतं मरणं यस्मात् तस्य। अमरणस्य मोक्षस्य (चक्षणम्) दर्शकम् (त्रीणि) (आयूंषि) जीवनसाधनानि−म० १ तथा ३ (ते) तुभ्यम् (अकरम्) अहं कृतवान् ॥