Atharvaveda / 9 / 1 / 1
दि॒वस्पृ॑थि॒व्या अ॒न्तरि॑क्षात्समु॒द्राद॒ग्नेर्वाता॑न्मधुक॒शा हि ज॒ज्ञे। तां चा॑यि॒त्वामृतं॒ वसा॑नां हृ॒द्भिः प्र॒जाः प्रति॑ नन्दन्ति॒ सर्वाः॑ ॥ 1॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 9 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 1
In English:
Seer : atharvaa | Devta : madhu, ashvinau | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : divaspRRithivyaa antarikShaatsamudraadagnervaataanmadhukashaa hi jaj~ne. taa.m chaayitvaamRRita.m vasaanaa.m hRRidbhiH prajaaH prati nandanti sarvaaH . 1.
Component Words : divaH . pRRithivyaaH . antarikShaat . samudraat . agneH . vaataat . madhu.akashaa. hi . jaj~ne . taam . chaayitvaa . amRRitam . vasaanaam . hRRit.abhiH . pra.ajaaH . prata.Ni . nandanti . sarvaaH .1.1.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : मधु, अश्विनौ | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : ब्रह्म की प्राप्ति का उपदेश।
पदपाठ : दि॒व: । पृ॒थि॒व्या: । अ॒न्तरि॑क्षात् । स॒मु॒द्रात् । अ॒ग्ने: । वाता॑त् । म॒धु॒ऽक॒शा। हि । ज॒ज्ञे । ताम् । चा॒यि॒त्वा । अ॒मृत॑म् । वसा॑नाम् । हृ॒त्ऽभि: । प्र॒ऽजा: । प्रति॑ । न॒न्द॒न्ति॒ । सर्वा॑: ॥१.१॥
पदार्थ : (दिवः) सूर्य से, (पृथिव्याः) पृथिवी से, (अन्तरिक्षात्) अन्तरिक्ष [मध्यलोक] से, (समुद्रात्) समुद्र [जलसमूह] से, (अग्नेः) अग्नि से और (वातात्) वायु से (मधुकशा) मधुकशा [मधुविद्या अर्थात् वेदवाणी] (हि) निश्चय करके [जज्ञे] प्रकट हुई है। (अमृतम्) अमरण [पुरुषार्थ] की (वसानाम्) पहरनेवाली (ताम्) उस को (चायित्वा) पूजकर (सर्वाः) सब (प्रजाः) प्रजाएँ [जीव-जन्तु] (हृद्भिः) [अपने] हृदयों से (प्रति) प्रत्यक्ष (नन्दन्ति) आनन्द करते हैं ॥१॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१−(दिवः) सूर्यात् (पृथिव्याः) भूमेः (अन्तरिक्षात्) मध्यलोकात् (समुद्रात्) जलौघात् (अग्नेः) पावकात् (वातात्) वायोः (मधुकशा) फलिपाटिनमिमनि०। उ० १।१८। मन ज्ञाने-उ, नस्य धः+कश गतिशासनयोः-पचाद्यच्, टाप्। कशा=वाक्-निघ० १।११। ज्ञानवाणी। मधुविद्या वेदवाणी (हि) अवधारणे (जज्ञे) प्रादुर्बभूव (ताम्) मधुकशाम् (चायित्वा) पूजयित्वा (अमृतम्) अमरणम्। पुरुषार्थम् (वसानाम्) आच्छादयन्तीम्। धारयन्तीम् (हृद्भिः) हृदयैः (प्रजाः) जीवजन्तवः (प्रति) प्रत्यक्षम् (नन्दन्ति) हर्षन्ति (सर्वाः) समस्ताः ॥