Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 9 / 6 / 3 / 9

ए॒तद्वा उ॒ स्वादी॑यो॒ यद॑धिग॒वं क्षी॒रं वा मां॒सं वा तदे॒व नाश्नी॑यात् ॥ 9॥

Veda : Atharvaveda | Paryay : 3 | Sukta : 6 | Paryay : 9 | Mantra No : 9

In Hindi:

ऋषि : ब्रह्मा | देवता : अतिथिः, विद्या | छन्द : त्रिपदा पिपीलिकमध्या गायत्री | स्वर :

विषय : अतिथि के सत्कार का उपदेश।

पदपाठ : ए॒तत् । वै । ऊं॒ इति॑ । स्वादी॑य: । यत् । अ॒धि॒ऽग॒वम् । क्षी॒रम् । वा॒ । मां॒सम् । वा॒ । तत् । ए॒व । न । अ॒श्नी॒या॒त् ॥८.९॥

पदार्थ : (एतद् वै) यहाँ (उ) निश्चय करके (स्वादीयः) अधिक स्वादु है, (यत्) कि (तत् एव) उसी ही (अधिगवम्) अधिकृत जल, (वा) और (क्षीरम्) दूध (वा) और (मांसम्) मननसाधक [बुद्धिवर्धक] वस्तु को (न) अब [अतिथि के जीमने पर-म० ८] (अश्नीयात्) वह [गृहस्थ] खावे ॥९॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :९−(एतद्) वक्ष्यमाणम् (वै) एव (उ) निश्चयेन (स्वादीयः) स्वादु−ईयसुन्। रोचकतरम् (यत्) वाक्यारम्भे (अधिगवम्) गौर्जलम्। गोरतद्धितलुकि। पा० ५।४।९२। अधि+गो-टच्, तत्पुरुषात्। अधिकृतश्चासौ गौश्चेति अधिगवः तम्। अधिकृतं जलम् (क्षीरम्) दुग्धम् (वा) समुच्चये (मांसम्) अ० ६।७०।१। मनेर्दीर्घश्च। उ० ३।६४। मन ज्ञाने स प्रत्ययो दीर्घश्च। मांस माननं वा मानसं वा मनोऽस्मिन्त्सीदतीति वा-निरु० ४।३। मननसाधकं बुद्धिवर्धकं वस्तु (तत्) (एव) (न) सम्प्रति-निरु० ७।३१। न शब्दः सम्प्रत्यर्थे−इति सायणः, ऋग्० ७।१०३।७। इदानीम्। अतिथेर्भोजनपश्चादित्यर्थः (अश्नीयात्) खादयेत् ॥