Atharvaveda / 10 / 9 / 23
यास्ते॒ जङ्घा॒ याः कुष्ठि॑का ऋ॒च्छरा॒ ये च॑ ते श॒फाः। आ॒मिक्षां॑ दुह्रतां दा॒त्रे क्षी॒रं स॒र्पिरथो॒ मधु॑ ॥ 23॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 10 | Sukta : 9 | Paryay : | Mantra No : 23
In English:
Seer : atharvaa | Devta : shataudanaa (gauH) | Metre : anuShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yaaste ja~Nghaa yaaH kuShThikaa RRichCharaa ye cha te shaphaaH. aamikShaa.m duhrataa.m daatre kShiira.m sarpiratho madhu . 23.
Component Words : yaaH . te . ja~NghaaH . yaaH . kuShThikaaH . RRichCharaaH . ye . cha . te . shaphaa . amikShaam . duhrataam . daatre . kShiiram . sarpiH. atho iti . madhuH .9.23.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : शतौदना (गौः) | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : वेदवाणी की महिमा का उपदेश।
पदपाठ : या: । ते॒ । जङ्घा॑: । या: । कुष्ठि॑का: । ऋ॒च्छरा॑: । ये । च॒ । ते॒ । श॒फा । अ॒मिक्षा॑म् । दु॒ह्र॒ता॒म् । दा॒त्रे । क्षी॒रम् । स॒र्पि:। अथो॒ इति॑ । मधु॑: ॥९.२३॥
पदार्थ : (याः) जो (ते) तेरी (जङ्घाः) जङ्घाएँ, (याः) जो (कुष्ठिकाः) कुष्ठिकाएँ [नख अङ्गुली बाहिरी अङ्ग] और (ऋच्छराः) ऋच्छराएँ [खुरों के ऊपर के भाग] (च) और (ये) जो (ते) तेरे (शफाः) खुर हैं, वे सब (आमिक्षाम्) आमिक्षा [पकाये उष्ण दूध में दही मिलाने से उत्पन्न वस्तु], (क्षीरम्) दूध, (सर्पिः) घी (अथो) और भी (मधु) मधु ज्ञान [ब्रह्मविद्या] (दात्रे) दाता को (दुह्रताम्) भरपूर करें ॥२३॥"
भावार्थ : टिप्पणी :२३−(जङ्घाः) अ० ९।७।१०। गुल्फजान्वोरन्तराले अवयवाः (कुष्ठिकाः) अ० ९।४।१६। नखाङ्गुल्यादि-बहिर्भूता अवयवाः (ऋच्छराः) ऋच्छेररः। उ० ३।१३१। ऋच्छ गतौ-अर। खुरोपरिस्थभागाः (शफाः) खुराः। अन्यत् स्पष्टम् ॥