Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 11 / 1 / 15

ऊ॒र्जो भा॒गो निहि॑तो॒ यः पु॒रा व॒ ऋषि॑प्रशिष्टा॒प आ भ॑रै॒ताः। अ॒यं य॒ज्ञो गा॑तु॒विन्ना॑थ॒वित्प्र॑जा॒विदु॒ग्रः प॑शु॒विद्वी॑र॒विद्वो॑ अस्तु ॥ 15॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 11 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 15

In Hindi:

ऋषि : ब्रह्मा | देवता : ब्रह्मौदनः | छन्द : भुरिक्त्रिष्टुप् | स्वर :

विषय : ब्रह्मज्ञान से उन्नति का उपदेश।

पदपाठ : ऊ॒र्ज: । भा॒ग: । निऽहि॑त: । य: । पु॒रा । व॒: । ऋषि॑ऽप्रशिष्टा । अ॒प: । आ । भ॒र॒ । ए॒ता: । अ॒यम् । य॒ज्ञ: । गा॒तु॒ऽवित् । ना॒थ॒ऽवित् । प्र॒जा॒ऽवित् । उ॒ग्र: । प॒शु॒ऽवित् । वी॒र॒ऽवित् । व॒: । अ॒स्तु॒ ॥१.१५॥

पदार्थ : [हे विदुषी स्त्रियो ! यही] (ऊर्जः) पराक्रम का (भागः) सेवनीय व्यवहार है, (यः) जो (पुरा) पहिले (वः) तुम्हारे लिये (निहितः) ठहराया गया है, [हे प्रधाना !] (ऋषिप्रशिष्टा) ऋषियों [माता, पिता और आचार्य्या] से शिक्षित तू (एताः) इन (अपः) विद्या में व्याप्त स्त्रियों को (आ) सब ओर से (भर) पुष्ट कर। [हे स्त्रियो !] (अयम्) यह (उग्रः) तेजस्वी (यज्ञः) यज्ञ [श्रेष्ठ व्यवहार] (गातुवित्) मार्ग देनेवाला, (नाथवित्) ऐश्वर्य पहुँचानेवाला, (प्रजावित्) प्रजाएँ देनेवाला, (पशुवित्) [गौ घोड़ा आदि] पशुओं का पहुँचानेवाला, (वीरवित्) वीरों का लानेवाला (वः) तुम्हारे लिये (अस्तु) होवे ॥१५॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :१५−(ऊर्जः) पराक्रमस्य (भागः) सेवनीयो व्यवहारः (निहितः) स्थापितः (यः) (पुरा) पूर्वकाले (वः) युष्मभ्यम् (ऋषिप्रशिष्टा) शासु अनुशिष्टौ-क्त। मातापित्राचार्याभिः शिक्षिता (अपः) म० १३। व्याप्तविद्याः स्त्रीः (आ) समन्तात् (भर) पोषय (एताः) स्त्रीः (अयम्) (यज्ञः) श्रेष्ठव्यवहारः (गातुवित्) सुमार्गस्य लम्भयिता (नाथवित्) ऐश्वर्यस्य प्रापकः (प्रजावित्) प्रजानां प्रापकः (उग्रः) तेजस्वी (पशुवित्) गवाश्वादीनां लम्भकः (वीरवित्) वीराणां प्रापयिता (वः) युष्मभ्यम् (अस्तु) भवतु ॥