Atharvaveda / 11 / 1 / 14
एमा अ॑गुर्यो॒षितः॒ शुम्भ॑माना॒ उत्ति॑ष्ठ नारि त॒वसं॑ रभस्व। सु॒पत्नी॒ पत्या॑ प्र॒जया॑ प्र॒जाव॒त्या त्वा॑गन्य॒ज्ञः प्रति॑ कु॒म्भं गृ॑भाय ॥ 14॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 11 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 14
In English:
Seer : brahmaa | Devta : brahmaudanaH | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : emaa aguryoShitaH shumbhamaanaa uttiShTha naari tavasa.m rabhasva. supatnii patyaa prajayaa prajaavatyaa tvaaganyaj~naH prati kumbha.m gRRibhaaya . 14.
Component Words : aa . imaaH . aguH . yoShitaH . shumbhamaanaaH . ut . tiShTha . naari . tavasam . rabhasva . su.apatnii . patyaa . pra.ajayaa . prajaa.avatii . aa . tvaa . agan . yaj~naH . prati . kumbham . gRRibhaaya .1.14.
In Hindi:
ऋषि : ब्रह्मा | देवता : ब्रह्मौदनः | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : ब्रह्मज्ञान से उन्नति का उपदेश।
पदपाठ : आ । इ॒मा: । अ॒गु॒: । यो॒षित॑: । शुम्भ॑माना: । उत् । ति॒ष्ठ॒ । ना॒रि॒ । त॒वस॑म् । र॒भ॒स्व॒ । सु॒ऽपत्नी॑ । पत्या॑ । प्र॒ऽजया॑ । प्र॒जाऽव॑ती । आ । त्वा॒ । अ॒ग॒न् । य॒ज्ञ: । प्रति॑ । कु॒म्भम् । गृ॒भा॒य॒ ॥१.१४॥
पदार्थ : (इमाः) ये सब (शुम्भमानाः) शुभगुणोंवाली (योषितः) सेवायोग्य स्त्रियाँ (आ अगुः) आई हैं, (नारि) हे शक्तिमती स्त्री। (उत् तिष्ठ) खड़ी हो, (तवसम्) बलयुक्त व्यवहार को (रभस्व) आरम्भ कर। (पत्या) [श्रेष्ठ] पति के साथ (सुपत्नी) श्रेष्ठ पत्नी, (प्रजया) [उत्तम] सन्तान के साथ (प्रजावती) उत्तम सन्तानवाली [तू है], (यज्ञः) श्रेष्ठ व्यवहार (त्वा) तुझको (आ अगन्) प्राप्त हुआ है, तू (कुम्भम्) भूमि को पूरण करनेवाले [शुभ व्यवहार] को (प्रति गृभाय) स्वीकार कर ॥१४॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१४−(आ अगुः) आगमन् (इमाः) (योषितः) अ० १।१७।१। सेव्याः स्त्रियः (शुम्भमानाः) शोभनगुणवत्यः (उत्तिष्ठ) उत्थिता भव (नारि) म० १३। हे शक्तिमति स्त्रि (तवसम्) तवस्-अर्शआद्यच्। तवो बलनाम-निघ० २।९। बलयुक्तं व्यवहारम् (रभस्व) आरम्भितं कुरु (सुपत्नी) पत्नीनां श्रेष्ठतमा (पत्या) श्रेष्ठसन्तानेन सह (प्रजावती) उत्तमसन्तानयुक्ता (त्वा) त्वाम् (आ अगन्) प्रापत् (यज्ञः) श्रेष्ठव्यवहारः (कुम्भम्) अ० १।६।४। कु+उम्भ पूरणे-अच्, शकन्ध्वादिरूपम्। कुं भूमिमुम्भति पूरयति यस्तं श्रेष्ठव्यवहारम् (प्रतिगृभाय) प्रतिगृहाण। स्वीकुरु ॥