Atharvaveda / 11 / 4 / 14
अपा॑नति॒ प्राण॑ति॒ पुरु॑षो॒ गर्भे॑ अन्त॒रा। य॒दा त्वं प्रा॑ण॒ जिन्व॒स्यथ॒ स जा॑यते॒ पुनः॑ ॥ 14॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 11 | Sukta : 4 | Paryay : | Mantra No : 14
In English:
Seer : bhaargavo vaidarbhiH | Devta : praaNaH | Metre : purastaadbRRihatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : apaanati praaNati puruSho garbhe antaraa. yadaa tva.m praaNa jinvasyatha sa jaayate punaH . 14.
Component Words : apa . anati . pra . anati . puruShaH . garbhe . antaraa . yadaa . tvam . praaNa . jinvasi . atha . saH . jaayate . punaH .6.14.
In Hindi:
ऋषि : भार्गवो वैदर्भिः | देवता : प्राणः | छन्द : निचृदनुष्टुप् | स्वर :
विषय : प्राण की महिमा का उपदेश।
पदपाठ : अप॑ । अ॒न॒ति॒ । प्र । अ॒न॒ति॒ । पुरु॑ष: । गर्भे॑ । अ॒न्त॒रा । य॒दा । त्वम् । प्रा॒ण॒ । जिन्व॑सि । अथ॑ । स: । जा॒य॒ते॒ । पुन॑: ॥६.१४॥
पदार्थ : (पुरुषः) पुरुष (गर्भे अन्तरा) गर्भ के भीतर (प्र अनति) श्वास लेता है और (अप अनति) प्रश्वास [बाहिर को श्वास] लेता है। (यदा) जब (त्वम्) तू, (प्राण) हे प्राण ! [जीवनदाता परमेश्वर] (जिन्वसि) तृप्त करता है, (अथ) तब (सः) वह [पुरुष] (पुनः) फिर (जायते) उत्पन्न होता है ॥१४॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१४−(अपानति) प्रश्वसिति (प्राणति) प्राणव्यापारं करोति (पुरुषः) प्राणी (गर्भे) गर्भाशये (अन्तरा) मध्ये (यदा) यस्मिन्काले (त्वम्) (प्राण) हे जीवनप्रद परमेश्वर (जिन्वसि) जिवि प्रीणने। प्रीणयसि। सन्तोषयसि। तर्पयसि (अथ) तदा (सः) पुरुषः (जायते) उत्पद्यते (पुनः) पश्चात् ॥