Atharvaveda / 11 / 10 / 16
वा॒युर॒मित्रा॑णामिष्व॒ग्राण्याञ्च॑तु। इन्द्र॑ एषां बा॒हून्प्रति॑ भनक्तु॒ मा श॑कन्प्रति॒धामिषु॑म्। आ॑दि॒त्य ए॑षाम॒स्त्रं वि ना॑शयतु च॒न्द्रमा॑ युता॒मग॑तस्य॒ पन्था॑म् ॥ 16॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 11 | Sukta : 10 | Paryay : | Mantra No : 16
In English:
Seer : bhRRigva~NgiraaH | Devta : triShandhiH | Metre : triShTup | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : vaayuramitraaNaamiShvagraaNyaa~nchatu. indra eShaa.m baahuunprati bhanaktu maa shakanpratidhaamiShum. aaditya eShaamastra.m vi naashayatu chandramaa yutaamagatasya panthaam . 16.
Component Words : vaayuH . amitraaNaam . iShu.aagraaNi . aa . a~nchatu . indraH . eShaam . baahuun . prati . bhanaktu . maa . shakan . prati.adhaam . iShum . aadityaH . eShaam . astram . vi . naashayatu . chandramaaH . yutaam . agatasya . panthaam .12.16.
In Hindi:
ऋषि : भृग्वङ्गिराः | देवता : त्रिषन्धिः | छन्द : त्र्यवसाना षट्पदा ककुम्मत्यनुष्टुप् त्रिष्टुब्गर्भा शक्वरी | स्वर :
विषय : राजा और प्रजा के कर्तव्य का उपदेश।
पदपाठ : वा॒यु: । अ॒मित्रा॑णाम् । इ॒षु॒ऽअ॒ग्राणि॑ । आ । अ॒ञ्च॒तु॒ । इन्द्र॑: । ए॒षा॒म् । बा॒हून् । प्रति॑ । भ॒न॒क्तु॒ । मा । श॒क॒न् । प्र॒ति॒ऽधाम् । इषु॑म् । आ॒दि॒त्य: । ए॒षा॒म् । अ॒स्त्रम् । वि । ना॒श॒य॒तु॒ । च॒न्द्रमा॑: । यु॒ता॒म् । अग॑तस्य । पन्था॑म् ॥१२.१६॥
पदार्थ : (वायुः) वायु [बलवान् वा वायुसमान शीघ्रगामी राजा] (अमित्राणाम्) वैरियों के (इष्वग्राणि) बाणों के सिरों को (आ अञ्चतु) झुका देवे। (इन्द्रः) इन्द्र [बड़ा प्रतापी सेनानी] (एषाम्) इन [शत्रुओं] के (बाहून्) भुजाओं को (प्रति भनक्तु) तोड़ डाले, वे [शत्रु] (इषुम्) बाण (प्रतिधाम्) लगाने को (मा शकन्) न समर्थ होवें। (आदित्यः) आदित्य [अखण्ड ब्रह्मचारी, वा सूर्यसमान तेजस्वी सेनाध्यक्ष] (एषाम्) इनके (अस्त्रम्) अस्त्रों [भाले बाण तरवार आदि] को (वि नाशयतु) नष्ट कर देवे, (चन्द्रमाः) चन्द्रमा [आनन्ददाता व चन्द्रसमान शान्तिप्रद सेनापति] (पन्थाम् अगतस्य) मार्ग पर न चलनेवाले [शत्रु] का (युताम्) बन्धन करे ॥१६॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१६−(वायुः) कृवापा०। उ० १।१। वा गतिगन्धनयोः-उण्, युगागमः। बलवान् शूरो वायुतुल्यशीघ्रगामी वा राजा (अमित्राणाम्) शत्रूणाम् (इष्वग्राणि) इषूणां शराणामग्राणि (आ अञ्चतु) अञ्चु गतिपूजनयोः, वक्रगतौ च। चक्रगतीनि करोतु (इन्द्रः) परमैश्वर्यवान् सेनानीः (एषाम्) शत्रूणाम् (बाहून्) (प्रति) प्रतिकूलम् (भनक्तु) भञ्जो आमर्दने। भग्नान् करोतु (मा शकन्) ते शक्ता न भवन्तु (प्रतिधाम्) छान्दसं रूपम्। प्रतिधातुम्। आरोपितुम् (इषुम्) बाणम् (आदित्यः) अ० ११।९।२५। अखण्डव्रती सूर्यतुल्यतेजस्वी वा सेनाध्यक्षः (एषाम्) (अस्त्रम्) आयुधजातम् (वि नाशयतु) विनष्टं करोतु (चन्द्रमाः) अ० ५।२४।१०। आनन्दप्रदः। चन्द्रसमानशान्तिकरो वा सेनापतिः। (युताम्) युञ् बन्धने-लोटि छान्दसं रूपम्। युनीताम्। बध्नातु। बन्धनं करोतु (अगतस्य) अप्राप्तस्य (पन्थाम्) पन्थानम्। सन्मार्गम् ॥