Donation Appeal Download Our App
Choose Mantra
Atharvaveda / 12 / 1 / 48

म॒ल्वं बिभ्र॑ती गुरु॒भृद्भ॑द्रपा॒पस्य॑ नि॒धनं॑ तिति॒क्षुः। व॑रा॒हेण॑ पृथि॒वी सं॑विदा॒ना सू॑क॒राय॒ वि जि॑हीते मृ॒गाय॑ ॥ 48॥

Veda : Atharvaveda | Kand : 12 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 48

In Hindi:

ऋषि : अथर्वा | देवता : भूमिः | छन्द : पुरोऽनुष्टुप्त्रिष्टुप् | स्वर :

विषय : राज्य की रक्षा का उपदेश।

पदपाठ : म॒ल्वम् । बिभ्र॑ती । गु॒रु॒ऽभृत् । भ॒द्र॒ऽपा॒पस्य॑ । नि॒ऽधन॑म् । ति॒ति॒क्षु: । व॒रा॒हेण॑ । पृ॒थि॒वी । स॒म्ऽवि॒दा॒ना । सू॒क॒राय॑ । वि । जि॒ही॒ते॒ । मृ॒गाय॑ ॥१.४८॥

पदार्थ : (मल्वम्) धारण सामर्थ्य को और (गुरुभृत्) गुरुत्व [भारीपन] रखनेवाले सामर्थ्य को (बिभ्रती) धारण करनेवाली, (भद्रपापस्य) भले और बुरे के (निधनम्) कुल [समूह] को (तितिक्षुः) सहनेवाली, (वराहेण) मेघ के साथ (संविदाना) मिली हुई (पृथिवी) पृथिवी (सूकराय) सुन्दर [सुखद] किरणोंवाला (मृगाय) गमनशील सूर्य के लिये (वि) विविध प्रकार (जिहीते) प्राप्त होती है ॥४८॥"

भावार्थ :

टिप्पणी :४८−(मल्वम्) कॄगॄशॄदॄभ्यो वः। उ० १।१५५। मल धारणे−व। धारणसामर्थ्यम् (बिभ्रती) धारयन्ती (गुरुभृत्) कृग्रोरुच्च। उ० १।२४। गॄ विज्ञापने−कु, उत्त्वं च+डुभृञ् धारणपोषणयोः−क्विप्। गुरुत्वस्य धारकं सामर्थ्यम् (भद्रपापस्य) साध्वसाधुपुरुषस्य (निधनम्) कुलम्। समूहम् (तितिक्षुः) तिज क्षमायाम्−स्वार्थे सन्−उ प्रत्ययः। सहमाना (वराहेण) अ० ८।७।२३। मेघेन−निरु० ५।४। (पृथिवी) (संविदाना) अ–० २।२८।२। संपूर्वाद् वेत्तेरकर्मकाद् आत्मनेपदम्, लटः शानच्। संगच्छमाना (सूकराय) ॠदोरप्। पा० ३।३।५७। सु+कॄ विदारणे−अप्। उपसर्गस्य दीर्घः। सुष्ठु सुखदाः कराः किरणा यस्य तस्मै (वि) विविधम् (जिहीते) ओहाङ् गतौ। गम्यते। प्राप्यते (मृगाय) मृग अन्वेषणे गतौ च−क। मृगो मार्ष्टेर्गतिकर्मणः−निरु० १३।३। अन्वेषकाय गतिशीलाय वा सूर्याय ॥