Atharvaveda / 18 / 1 / 39
स्ते॒गो नक्षामत्ये॑षि पृथि॒वीं म॒ही नो॒ वाता॑ इ॒ह वा॑न्तु॒ भूमौ॑। मि॒त्रो नो॒ अत्र॒वरु॑णो यु॒ज्यमा॑नो अ॒ग्निर्वने॒ न व्य॑सृष्ट॒ शोक॑म् ॥39॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 18 | Sukta : 1 | Paryay : | Mantra No : 39
In English:
Seer : atharvaa | Devta : yama, mantrokt | Metre : dvipadaa praajaapatyaa bRRihatii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : stego nakShaamatyeShi pRRithivii.m mahii no vaataa iha vaantu bhuumau. mitro no atravaruNo yujyamaano agnirvane na vyasRRiShTa shokam .39.
Component Words : stegaH . na . kShaam . ati . eShi . pRRithiviim . mahii iti . naH. vaataaH . iha . vaantu . bhuumau . mitraH . naH . atra . varuNaH . yujyamaanaH . agniH . vane . na . vi . asRRiShTa . shokam .1.39.
In Hindi:
ऋषि : अथर्वा | देवता : यम, मन्त्रोक्त | छन्द : त्रिष्टुप् | स्वर :
विषय : राजा के कर्त्तव्य का उपदेश।
पदपाठ : स्ते॒ग: । न । क्षाम् । अति॑ । ए॒षि॒ । पृ॒थि॒वीम् । म॒ही इति॑ । न॒:। वाता॑: । इ॒ह । वा॒न्तु॒ । भूमौ॑ । मि॒त्र: । न॒: । अत्र॑ । वरु॑ण: । यु॒ज्यमा॑न: । अ॒ग्नि: । वने॑ । न । वि । अ॒सृ॒ष्ट॒ । शोक॑म् ॥१.३९॥
पदार्थ : [हे राजन् !] (स्तेगःन) संग्रहकर्ता पुरुष के समान (क्षाम्) निवास देनेवाली (पृथिवीम् अति) पृथिवीपर (एषि) तू चलता है, (वाताः) वायुओं [के समान वेगवाले पुरुष] (इह) यहाँ पर [राज्य में] (नः) हमारे लिये (मही) बड़ी (भूमौ) भूमि पर (वान्तु) चलें। (अत्र)यहाँ पर (नः) हमारे (युज्यमानः) मिलते हुए (वरुणः) श्रेष्ठ (मित्रः) मित्र [आप]ने (शोकम्) प्रताप को (वि) दूर-दूर (असृष्ट) फैलाया है, (अग्निः न) जैसे आग (वने) वन में [ताप फैलाता है] ॥३९॥"
भावार्थ : टिप्पणी :३९−(स्तेगः) मुदिग्रोर्गग्गौ। उ० १।१२८। स्त्यैशब्दसंघातयोः-ग प्रत्ययः। पृषोदरादिरूपम्। संग्रहकर्ता पुरुषः (न) यथा (क्षाम्)अन्येष्वपिदृश्यते। पा० ३।२।१०१। क्षि निवासगत्योः-ड प्रत्ययः, टाप्।निवासयित्रीम् (अति) प्रति (एषि) गच्छसि (पृथिवीम्) पृथिवीराज्यम् (मही)सप्तम्याम् ईकारः। मह्याम्। महत्याम् (नः) अस्मभ्यम् (वाताः) वायव इवशीघ्रगामिनः पुरुषाः (इह) अत्र राज्ये (वान्तु) गच्छन्तु (भूमौ) (मित्रः)मित्रभूतो राजा (नः) अस्माकम् (अत्र) राज्ये (वरुणः) श्रेष्ठः (युज्यमानः)संगच्छमानः (अग्निः) पावकः (वने) वृक्षसमूहे (न) इव (वि) विविधम्। अतिदूरम्। (असृष्ट) सृज विसर्गे-लुङ्। विस्तारितवान् (शोकम्) प्रतापम् ॥