Atharvaveda / 20 / 92 / 10
यो व्यतीँ॒रफा॑णय॒त्सुयु॑क्ताँ॒ उप॑ दा॒शुषे॑। त॒क्वो ने॒ता तदिद्वपु॑रुप॒मा यो अमु॑च्यत ॥ 10॥
Veda : Atharvaveda | Kand : 20 | Sukta : 92 | Paryay : | Mantra No : 10
In English:
Seer : priyamedhaH | Devta : indraH | Metre : tripadaa pipiilikamadhyaa gaayatrii | Tone :
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yo vyatii.NraphaaNayatsuyuktaa.N upa daashuShe. takvo netaa tadidvapurupamaa yo amuchyata . 10.
Component Words : yaH . vyatiin . aphaaNayat . su.ayuktaan . upa . daashuShe . takvaH . nenaa . tat . it . vapuH . upa.amaa . yaH . amuchyata .92.10.
In Hindi:
ऋषि : प्रियमेधः | देवता : इन्द्रः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर :
विषय : मन्त्र ४-२१ परमात्मा के गुणों का उपदेश।
पदपाठ : य: । व्यती॑न् । अफा॑णयत् । सुऽयु॑क्तान् । उप॑ । दा॒शुषे॑ ॥ त॒क्व: । ने॒ना । तत् । इत् । वपु॑: । उ॒प॒ऽमा । य: । अमु॑च्यत ॥९२.१०॥
पदार्थ : (यः) जिस [परमात्मा] ने (व्यतीन्) विविध प्रकार चलते रहनेवाले, (सुयुक्तान्) बड़े योग्य पदार्थों को (दाशुषे) आत्मदानी [भक्त] के लिये (उप) सुन्दर रीति से (अफाणयत्) सहज में उत्पन्न किया है और (यः) जिस [परमात्मा] ने (उपमाः) पास रहनेवाले को (अमुच्यत) [दुःखों से] मुक्त किया है, (तत् इत्) वही (वपुः) बीज बोनेवाला [ब्रह्म] (तक्वः) व्यापक (नेता) नेता [अगुआ परमात्मा] है ॥१०॥"
भावार्थ : टिप्पणी :१०−(यः) परमात्मा (व्यतीन्) अत सातत्यगमने-इन्। विविधसदागमनशीलान् (अफाणयत्) फण गतौ अनायासेनोत्पत्तौ च-णिच्। फणतिर्गतिकर्मा-निघ० २।१४। अनायासेनोत्पादितवान् (सुयुक्तान्) सुयोग्यान् पदार्थान् (उप) पूजायाम् (दाशुषे) आत्मदानिने। उपासकाय (तक्वः) कॄगॄशॄदॄभ्यो वः। उ० १।१। तकतिर्गतिकर्मा-निघ० २।१४। वप्रत्ययः। व्यापकः (नेता) (तत्) (इत्) एव (वपुः) अर्तिपॄवपि०। उ० २।११७। डुवप बीजतन्तुसन्ताने-उसि। बीजोत्पादकं ब्रह्म (उपमा) विभक्तेराकारः। उपमे अन्तिकनाम-निघ० २।१६। उपमं निकटस्थम्। उपासकम् (यः) परमात्मा (अमुच्यत) मुक्तवान् दुःखेभ्यः ॥