Samveda/707
न हि ते पूर्तमक्षिपद्भुवन्नेमानां पते। अथा दुवो वनवसे(यी)।।॥७०७
Veda : Samveda | Mantra No : 707
In English:
Seer : bharadvaajo baarhaspatyaH | Devta : agniH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : na hi te puurtamakShipadbhuvannemaanaa.m pate . athaa duvo vanavase.707
Component Words : na . hi . te . puurnam . akShipat . akShi . pat . bhuvat . nemaanaam . pate . aya . duvaH . vanavase .
In Hindi:
ऋषि : भरद्वाजो बार्हस्पत्यः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अगले मन्त्र में शिष्य गुरु को कह रहे हैं।
पदपाठ : न । हि । ते । पूर्नम् । अक्षिपत् । अक्षि । पत् । भुवत् । नेमानाम् । पते । अय । दुवः । वनवसे ॥
पदार्थ : हे (नेमानां पते) हम अपूर्णों के पालनकर्ता आचार्यवर ! (ते) आपका (पूर्तम्) पालनपूरण (अक्षिपत्) आँख आदि इन्द्रियों को पतन की ओर ले जानेवाला (नहि) न (भुवत्) होवे। (अथ) और, आप हमारे (दुवः) सत्कार को (वनवसे) स्वीकार कीजिए ॥३॥
भावार्थ : गुरुजन शिष्यों को भली-भाँति पढ़ाकर सदाचार में प्रवृत्त करें और शिष्य उनका श्रद्धा के साथ सत्कार करें ॥३॥
In Sanskrit:
ऋषि : भरद्वाजो बार्हस्पत्यः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ शिष्या गुरुं प्राहुः।
पदपाठ : न । हि । ते । पूर्नम् । अक्षिपत् । अक्षि । पत् । भुवत् । नेमानाम् । पते । अय । दुवः । वनवसे ॥
पदार्थ : हे (नेमानां२ पते) अपूर्णानाम् अस्माकम् [त्वो नेम इत्यर्धस्य। निरु० ३।२०।] पालक आचार्यवर ! (ते) तव (पूर्तम्) पालनं, पूरणं (अक्षि-पत्) नेत्रादीनाम् इन्द्रियाणां पातयितृ (नहि) नैव (भुवत्) भवेत्। (अथ) अपि च, त्वम् अस्माकम् (दुवः) परिचरणम्। [दुवस्यतिः परिचरणकर्मा निघं० ३।५।] (वनवसे) सम्भजस्व। [वन सम्भक्तौ, लेटि रूपम्] ॥३॥३
भावार्थ : गुरवः शिष्यान् सम्यगध्याप्य सदाचारे प्रवर्त्तयेयुः, शिष्याश्च तान् श्रद्धया सत्कुर्युः ॥३॥
टिप्पणी:१. ऋ० ६।१६।१८।२. नेमानां शरीरिणाम् इन्द्रियाणां वा—इति वि०।३. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिर्मन्त्रमिमं ‘ये मनुष्याः सत्याचारं कुर्वन्ति तेषां कामपूर्तिः कदापि न हन्यते’ इति विषये व्याख्यातवान्।