Samveda/826
मो षु ब्रह्मेव तन्द्रयुर्भवो वाजानां पते। मत्स्वा सुतस्य गोमतः (ति)।। [धा. । उ । स्व. ।]॥८२६
Veda : Samveda | Mantra No : 826
In English:
Seer : shrutakakShaH sukakSho vaa aa~NgirasaH | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : mo Shu brahmeva tadindrayurbhuvo vaajaanaa.m pate . matsvaa sutasya gomataH.826
Component Words : maa .u .su .brahmaa .iva. tandayuH .bhuvaH .vaajaanaam .pate .matasva .sutasya .gomata.
In Hindi:
ऋषि : श्रुतकक्षः सुकक्षो वा आङ्गिरसः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अगले मन्त्र में फिर अन्तरात्मा को उद्बोधन है।
पदपाठ : मा ।उ ।सु ।ब्रह्मा ।इव। तन्दयुः ।भुवः ।वाजानाम् ।पते ।मतस्व ।सुतस्य ।गोमत॥
पदार्थ : हे (वाजानां पते) बलों के अधिपति मेरे अन्तरात्मन् ! (ब्रह्मा इव) यज्ञ के ब्रह्मा के समान उच्च पद पर विद्यमान तू (मा उ सु) कभी मत (तन्द्रयुः) आलसी (भुवः) हो और (गोमतः सुतस्य) गोदुग्धयुक्त सोमरस से अर्थात् ज्ञानकर्मयुक्त उपासना-रस से (मत्स्व) आनन्द लाभ करता रह ॥३॥इस मन्त्र में उपमालङ्कार है ॥३॥
भावार्थ : मनुष्यों को चाहिए कभी कि प्रमाद न करें, प्रत्युत जागरूक होकर सब शुभकर्मों में उत्साह धारण करें ॥३॥
In Sanskrit:
ऋषि : श्रुतकक्षः सुकक्षो वा आङ्गिरसः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ पुनरन्तरात्मानमुद्बोधयति।
पदपाठ : मा ।उ ।सु ।ब्रह्मा ।इव। तन्दयुः ।भुवः ।वाजानाम् ।पते ।मतस्व ।सुतस्य ।गोमत॥
पदार्थ : हे (वाजानां पते) बलानामधिपते मदीय अन्तरात्मन् ! (ब्रह्मा इव) यज्ञस्य ब्रह्मा इव उच्चपदे विद्यमानः त्वम् (मा उ सु) न खलु कदापि (तन्द्रयुः) आलस्यकामः (भुवः) भव। अपि च, (गोमतः सुतस्य) गोदुग्धयुक्तेन सोमरसेन, ज्ञानकर्मयुक्तेन उपासनारसेन इत्यर्थः। [तृतीयार्थे षष्ठी।] (मत्स्व) आनन्दं लभस्व। [मदी हर्षग्लेपनयोः भ्वादिः, आत्मनेपदं छान्दसम्] ॥३॥अत्रोपमालङ्कारः ॥३॥
भावार्थ : मनुष्यैः कदापि प्रमादो न कार्यः प्रत्युत जागरूकैर्भूत्वा सर्वेषु शुभकर्मसूत्साहः सदा धारणीयः ॥३॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।९२।३०, अथ० २०।६०।३।