Samveda/951
इन्द्राय नूनमर्चतोक्थानि च ब्रवीतन। सुता अमत्सुरिन्दवो ज्येष्ठं नमस्यता सहः (र)।। [धा. । उ नास्ति । स्व. ।]॥९५१
Veda : Samveda | Mantra No : 951
In English:
Seer : gotamo raahuugaNaH | Devta : indraH | Metre : anuShTup | Tone : gaandhaaraH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : indraaya nuunamarchatokthaani cha braviitana . sutaa amatsurindavo jyeShTha.m namasyataa sahaH.951
Component Words : indraaya .nuunam .archata .ukthaani. cha .braviitana .braviita .na. sutaaH .amatsuH .indavaH .jyeShTham .namasyata .sahaH.
In Hindi:
ऋषि : गोतमो राहूगणः | देवता : इन्द्रः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः
विषय : अगले मन्त्र में पुनः जीवात्मा के उद्बोधन का विषय है।
पदपाठ : इन्द्राय ।नूनम् ।अर्चत ।उक्थानि। च ।ब्रवीतन ।ब्रवीत ।न। सुताः ।अमत्सुः ।इन्दवः ।ज्येष्ठम् ।नमस्यत ।सहः॥
पदार्थ : हे मनुष्यो ! तुम (इन्द्राय) अपने अन्तरात्मा की (नूनम्) अवश्य (अर्चत) स्तुति करो, (उक्थानि च) और उद्बोधनगीतों को (ब्रवीतन) उच्चारण करो। (सुताः) प्रेरित (इन्दवः) वीररस और भक्तिरस तुम्हारे अन्तरात्मा को (अमत्सुः) हर्षित और उत्साहित करें। इस आत्मा के (ज्येष्ठम्) ज्येष्ठ (सहः) बल की, तुम (नमस्यत) प्रशंसा करो ॥३॥
भावार्थ : मनुष्य के अपने अन्तरात्मा में महान् बल निहित है। उसे उद्बोधन देकर और प्रभुभक्ति से माँजकर सब कार्य सिद्ध किये जा सकते हैं ॥३॥
In Sanskrit:
ऋषि : गोतमो राहूगणः | देवता : इन्द्रः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः
विषय : अथ पुनर्जीवात्मोद्बोधनविषयमाह।
पदपाठ : इन्द्राय ।नूनम् ।अर्चत ।उक्थानि। च ।ब्रवीतन ।ब्रवीत ।न। सुताः ।अमत्सुः ।इन्दवः ।ज्येष्ठम् ।नमस्यत ।सहः॥
पदार्थ : हे मनुष्याः ! यूयम् (इन्द्राय) स्वान्तरात्मने (नूनम्) अवश्यम् (अर्चत) स्तुत, (उक्थानि च) उद्बोधनगीतानि च (ब्रवीतन) उच्चारयत। (सुताः) प्रेरिताः (इन्दवः) वीररसाः भक्तिरसाश्च, तम् (अमत्सुः) हर्षयेयुः उत्साहयेयुः। [मदी हर्षे, लिङर्थे लुङ्।] अस्य इन्द्रस्य जीवात्मनः (ज्येष्ठम्) वृद्धतमम् (सहः) बलम्, यूयम् (नमस्यत) प्रशंसत ॥३॥२
भावार्थ : मनुष्यस्याऽऽत्मनि महद् बलं निहितमस्ति, तमुद्बोध्य प्रभुभक्त्या च संमार्ज्य सर्वाणि कार्याणि साद्धुं शक्यन्ते ॥३॥
टिप्पणी:१. ऋ० १।८४।५।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिरिममपि मन्त्रं सभाध्यक्षसेनाध्यक्षविषये व्याख्यातवान्।