Samveda/1015
त्रीणि त्रितस्य धारया पृष्ठेष्वैरयद्रयिम्। मिमीते अस्य योजना वि सुक्रतुः (री)।। [धा. । उ नास्ति । स्व. । ]॥१०१५
Veda : Samveda | Mantra No : 1015
In English:
Seer : trita aaptayaH | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : uShNik | Tone : RRIShabhaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : triiNi tritasya dhaarayaa pRRiShTeShvairayadrayim . mimiite asya yojanaa vi sukratuH.1015
Component Words : traaNi .tritasya .dhaarayaa .pRRiShTheShu .aa .airayat .rayim .mimiite .asya .yojanaa .vi .sukratuH .su .kratuH.
In Hindi:
ऋषि : त्रित आप्तयः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : उष्णिक् | स्वर : ऋषभः
विषय : अगले मन्त्र में परमात्मा के कार्यों का वर्णन है।
पदपाठ : त्राणि ।त्रितस्य ।धारया ।पृष्ठेषु ।आ ।ऐरयत् ।रयिम् ।मिमीते ।अस्य ।योजना ।वि ।सुक्रतुः ।सु ।क्रतुः॥
पदार्थ : (त्रितस्य) सूर्य के (त्रीणि) तीन—पृथिवी, अन्तरिक्ष और द्युलोक रूप पृष्ठ हैं। उन (पृष्ठेषु) तीनों पृष्ठों में, उस पवमान सोम अर्थात् जगत्स्रष्टा परमेश्वर ने (रयिम्) ऐश्वर्य को (ऐरयत्) प्रेरित किया हुआ है। साथ ही (सुक्रतुः) उस सुकर्मा परमेश्वर ने (अस्य) इस सूर्य के (योजना) योजनों को, अर्थात् सूर्य कितने योजन विस्तारवाला है, इस माप को भी (वि मिमीते) मापा हुआ है ॥३॥
भावार्थ : भूमि, अन्तरिक्ष और द्युलोक में सब जगह ही जगदीश्वर ने विशिष्ट ऐश्वर्य रखे हुए हैं। सब ग्रह, उपग्रह, सूर्य, नक्षत्र, नीहारिका आदियों का बनानेवाला वह उनके परिमाण को भी ठीक-ठाक जानता है ॥३॥
In Sanskrit:
ऋषि : त्रित आप्तयः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : उष्णिक् | स्वर : ऋषभः
विषय : अथ परमात्मनः कर्माणि वर्ण्यन्ते।
पदपाठ : त्राणि ।त्रितस्य ।धारया ।पृष्ठेषु ।आ ।ऐरयत् ।रयिम् ।मिमीते ।अस्य ।योजना ।वि ।सुक्रतुः ।सु ।क्रतुः॥
पदार्थ : (त्रितस्य) सूर्यस्य (त्रीणि) त्रीणि पृष्ठानि पृथिव्यन्तरिक्षद्युलोकाख्यानि सन्ति। तेषु (पृष्ठेषु) त्रिष्वपि पृष्ठेषु, स पवमानः सोमः जगत्स्रष्टा परमेश्वरः (रयिम्) ऐश्वर्यम् (ऐरयत्) प्रेरितवान् अस्ति। अपि च (सुक्रतुः) सुकर्मा स परमेश्वरः (अस्य) सूर्यस्य (योजना) योजनानि, कियद्विस्तीर्णः सूर्य इति मानानि अपि (वि मिमीते) विशेषेण इयत्तया परिच्छिनत्ति। [माङ् माने शब्दे च। जुहोत्यादिः] ॥३॥
भावार्थ : भूमावन्तरिक्षे दिवि च सर्वत्रैव जगदीश्वरेण विशिष्टान्यैश्वर्याणि निहितानि सन्ति। सर्वेषां ग्रहोपग्रहसूर्यनक्षत्रनीहारिकादीनां रचयिता स तत्परिमाणमपि यथार्थतया जानाति ॥३॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।१०२।३। ‘पृ॒ष्ठेष्वे॑रया र॒यिम्’ इति पाठः।