Samveda/1073
यज्ञस्य हि स्थ ऋत्विजा सस्नी वाजेषु कर्मसु। इन्द्राग्नी तस्य बोधतम्॥१०७३
Veda : Samveda | Mantra No : 1073
In English:
Seer : shyaavaashvaH aatreyaH | Devta : indraagnii | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yaj~nasya hi stha RRitvijaa sasnii vaajeShu karmasu . indraagnii tasya bodhatam.1073
Component Words : yaj~nasya .hi .sthaH .RRitvijaa .sasniiiti .vaajeShu .karmasu .indraagnii .indra .agniiiti .tasya. bodhatam.
In Hindi:
ऋषि : श्यावाश्वः आत्रेयः | देवता : इन्द्राग्नी | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : प्रथम मन्त्र में इन्द्राग्नी के नाम से जीवात्मा और प्राण तथा राजा और सेनापति को सम्बोधन करते हैं।
पदपाठ : यज्ञस्य ।हि ।स्थः ।ऋत्विजा ।सस्नीइति ।वाजेषु ।कर्मसु ।इन्द्राग्नी ।इन्द्र ।अग्नीइति ।तस्य। बोधतम्॥
पदार्थ : हे (इन्द्राग्नी) जीवात्मा और प्राण एवं राजा और सेनापति ! तुम दोनों (यज्ञस्य) शरीर-यज्ञ एवं राष्ट्र-यज्ञ के (हि) निश्चय ही (ऋत्विजा) ऋत्विज्, संचालक (स्थः) हो, (वाजेषु) विज्ञानों में तथा (कर्मसु) कर्मों में (सस्नी) निष्णात हो। तुम दोनों (तस्य) उसे देहयज्ञ एवं राष्ट्रयज्ञ को (बोधतम्) करना वा कराना जानो ॥१॥
भावार्थ : जीवात्मा और प्राण के आधिपत्य में वैयक्तिक शरीर-यज्ञ को भली-भाँति सञ्चालित करके राजा और सेनापति के सहयोग से राष्ट्र को उन्नत करना चाहिए ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : श्यावाश्वः आत्रेयः | देवता : इन्द्राग्नी | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : तत्रादाविन्द्राग्निनाम्ना जीवात्मप्राणौ नृपतिसेनापती च सम्बोधयति।
पदपाठ : यज्ञस्य ।हि ।स्थः ।ऋत्विजा ।सस्नीइति ।वाजेषु ।कर्मसु ।इन्द्राग्नी ।इन्द्र ।अग्नीइति ।तस्य। बोधतम्॥
पदार्थ : हे (इन्द्राग्नी) जीवात्मप्राणौ नृपतिसेनापती वा ! युवाम् (यज्ञस्य) देहयज्ञस्य राष्ट्रयज्ञस्य वा (हि) निश्चयेन (ऋत्विजा) ऋत्विजौ, सञ्चालकौ (स्थः) वर्तेथे, (वाजेषु) विज्ञानेषु (कर्मसु) क्रियासु च (सस्नी) निष्णातौ स्थ। [ष्णा शौचे धातोः ‘आदृगमहनजनः किकिनौ लिट् च’ अ० ३।२।१७१ इति किन् प्रत्ययः। लिड्वद्भावाद् धातोर्द्वित्वम्।] युवाम् (तस्य) तं देहयज्ञं राष्ट्रयज्ञं वा। [द्वितीयार्थे षष्ठी।] (बोधतम्) कर्तुं कारयितुं च जानीतम् ॥१॥
भावार्थ : जीवात्मप्राणयोराधिपत्ये वैयक्तिकं देहयज्ञं सम्यक् सञ्चाल्य नृपतिसेनापत्योः सहयोगेन राष्ट्रमुन्नेतव्यम् ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।३८।१।