Samveda/1074
तोशासा रथयावाना वृत्रहणापराजिता। इन्द्राग्नी तस्य बोधतम्॥१०७४
Veda : Samveda | Mantra No : 1074
In English:
Seer : shyaavaashvaH aatreyaH | Devta : indraagnii | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : toshaasaa rathayaavaanaa vRRitrahaNaaparaajitaa . indraagnii tasya bodhatam.1074
Component Words : toshaasaa .rathayaavaanaa .ratha .yaavaanaa .vRRitrahaNaa .vRRitra .hanaa .aparaajitaa .a. paraajitaa .indraagnii .indra .agnii iti .tasya .bodhatam.
In Hindi:
ऋषि : श्यावाश्वः आत्रेयः | देवता : इन्द्राग्नी | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : आगे फिर वही विषय वर्णित है।
पदपाठ : तोशासा ।रथयावाना ।रथ ।यावाना ।वृत्रहणा ।वृत्र ।हना ।अपराजिता ।अ। पराजिता ।इन्द्राग्नी ।इन्द्र ।अग्नी इति ।तस्य ।बोधतम्॥
पदार्थ : हे (इन्द्राग्नी) जीवात्मा और प्राण एवं राजा और सेनापति ! (तोशासा) सन्तुष्टि करनेवाले, (रथयावाना) देहरूप रथ से वा विमान आदि यान से गमन करनेवाले, (वृत्रहणा) शत्रु, विघ्न, पाप आदि को नष्ट करनेवाले, (अपराजिता) पराजित न होनेवाले तुम दोनों (तस्य) उस-उस कर्म को (बोधतम्) करना वा कराना जानो ॥२॥
भावार्थ : जीवात्मा और प्राण एवं राजा और सेनापति को नेता बनाकर वैयक्तिक, सामाजिक और राष्ट्रिय उन्नति सबको सिद्ध करनी चाहिए ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : श्यावाश्वः आत्रेयः | देवता : इन्द्राग्नी | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ पुनरपि तमेव विषयमाह।
पदपाठ : तोशासा ।रथयावाना ।रथ ।यावाना ।वृत्रहणा ।वृत्र ।हना ।अपराजिता ।अ। पराजिता ।इन्द्राग्नी ।इन्द्र ।अग्नी इति ।तस्य ।बोधतम्॥
पदार्थ : हे (इन्द्राग्नी) जीवात्मप्राणौ नृपतिसेनापती वा ! (तोशासा२) तोशसौ सन्तुष्टिकरौ। [तुष प्रीतौ, बाहुलकादौणादिकः असच् प्रत्ययः। मध्यस्थस्य अत्त्वस्य दीर्घश्छान्दसः। वर्णव्यत्ययेन षकारस्य तालव्यादेशः।] (रथयावाना) रथयावानौ रथेन देहरथेन विमानादियानेन वा गन्तारौ। [रथोपपदात् या प्रापणे धातोः छन्दसीवनिपौ च वक्तव्यौ। वा०, अ० ५।२।१२२ इत्यनेन वनिप् प्रत्ययः।] (वृत्रहणा) शत्रुविघ्नपापादीनां हन्तारौ, (अपराजिता) अपराजितौ च युवाम् (तस्य) तत्तत्कर्मणः (बोधतम्) कर्तुं कारयितुं च जानीतम् ॥२॥
भावार्थ : जीवात्मप्राणौ नृपतिसेनापती च नेतारौ वृत्वा वैयक्तिकी सामाजिकी राष्ट्रिया चोन्नतिः सर्वैः साधनीया ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।३८।२।२. तोशासा शत्रून् हिंसन्तौ—इति सा०। दीप्तिसम्पन्नौ—इति वि०।