Samveda/1080
पुनानो वारे पवमानो अव्यये वृषो अचिक्रदद्वने। देवानासोम पवमान निष्कृतं गोभिरञ्जानो अर्षसि (ति)।। [धा. । उ । स्व. ।]॥१०८०
Veda : Samveda | Mantra No : 1080
In English:
Seer : saptarShayaH | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : pragaathaH(viShamaa bRRihatii samaa satobRRihatii) | Tone : pa~nchamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : punaano vaare pavamano avyaye vRRiSho achikradadvane . devaanaa.m soma pavamaana niShkRRita.m gobhira~njaano arShasi.1080
Component Words : punaanaH .vaare .pavamaanaH .avyaye .vRRiShaa .u .achikradat .vane. devaanaam .soma .pavamaana .niShkRRitam .niH .kRRitam. gobhiH .a~njaanaH. arShasi.
In Hindi:
ऋषि : सप्तर्षयः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : पञ्चमः
विषय : अगले मन्त्र में परमात्मा के कर्मों का वर्णन है।
पदपाठ : पुनानः ।वारे ।पवमानः ।अव्यये ।वृषा ।उ ।अचिक्रदत् ।वने। देवानाम् ।सोम ।पवमान ।निष्कृतम् ।निः ।कृतम्। गोभिः ।अञ्जानः। अर्षसि॥
पदार्थ : (वारे) वरणीय (अव्यये) पार्थिवलोक में (पवमानः) पहुँचता हुआ और (पुनानः) पवित्रता करता हुआ (वृषा उ) सुख आदि की वर्षा करनेवाला परमात्मा (वने) मेघजल में (अचिक्रदत्) विघुद्गर्जना कराता है। हे (पवमान) पवित्रतादायक (सोम) जगत्स्रष्टा परमात्मन् ! आप (देवानाम्) दिव्य अग्नि, जल, वायु आदि के (निष्कृतम्) घर अर्थात् भूलोक को (गोभिः) सूर्यकिरणों से (अञ्जानः) प्रकाशित करते हुए (अर्षसि) कर्मण्य बने हुए हो ॥२॥
भावार्थ : अन्तरिक्ष में बादल गर्जाना, वर्षा द्वारा भूलोक को पवित्र करना, सूर्यकिरणों द्वारा भूमण्डल को प्रकाशित करना इत्यादि सब कर्म जगत्पति परमेश्वर ही करता है, अन्य कोई नहीं ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : सप्तर्षयः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : प्रगाथः(विषमा बृहती समा सतोबृहती) | स्वर : पञ्चमः
विषय : अथ परमात्मनः कर्माणि वर्ण्यन्ते।
पदपाठ : पुनानः ।वारे ।पवमानः ।अव्यये ।वृषा ।उ ।अचिक्रदत् ।वने। देवानाम् ।सोम ।पवमान ।निष्कृतम् ।निः ।कृतम्। गोभिः ।अञ्जानः। अर्षसि॥
पदार्थ : (वारे) वरणीये (अव्यये) अविमये पार्थिवे लोके। [इयं (पृथिवी) वा अविः, इयं हीमाः सर्वाः प्रजा अवति। श० ६।१।२।३३।] (पवमानः) गच्छन् (पुनानः) पवित्रतां च कुर्वन् (वृषा उ२) सुखादिवर्षकः परमात्मा खलु (वने) मेघोदके। [वनमित्युदकनाम निघं० १।१२।] (अचिक्रदत्) स्तनयित्नुशब्दं कारयति। हे (पवमान) पवित्रतादायक (सोम) जगत्स्रष्टः परमात्मन् ! त्वम् (देवानाम्) दिव्यानामग्निजलवाय्वादीनाम् (निष्कृतम्) गृहम् भूलोकमित्यर्थः (गोभिः) सूर्यरश्मिभिः (अञ्जानः) व्यक्तं कुर्वन् प्रकाशयन् (अर्षसि) कर्मण्योऽसि ॥२॥
भावार्थ : अन्तरिक्षे मेघगर्जनं, वृष्टिद्वारा भूलोकस्य पवित्रीकरणं, सूर्यकिरणैर्भूमण्डलस्य प्रकाशनमित्यादि सर्वं कर्म जगत्पतिः परमेश्वर एव करोति, नान्यः कश्चित् ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।१०७।२२, ‘मृंजा॒नो वारे॒ पव॑मानो अ॒व्यये॒ वृषाव॑चक्रदो॒ वने॑’ इति पूर्वार्द्धपाठः।२. ‘वृषः वृषभसदृशः’ इति सायणीयं व्याख्यानं तु पदकारविरुद्धम्, पदपाठे ‘वृ꣡षा उ꣣’ इति पदच्छेदात्।