Samveda/1132
पवमानो अभि स्पृधो विशो राजेव सीदति। यदीमृण्वन्ति वेधसः॥११३२
Veda : Samveda | Mantra No : 1132
In English:
Seer : asitaH kaashyapo devalo vaa | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : pavamaano abhi spRRidho visho raajeva siidati . yadiimRRiNvanti vedhasaH.1132
Component Words : pavamaanaH .abhi. spRRidhaH .vishaH. raajaa .iva .siidati. yat .iim .RRiNvanti .vedhasaH.
In Hindi:
ऋषि : असितः काश्यपो देवलो वा | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : आगे फिर गुरु-शिष्य का ही विषय है।
पदपाठ : पवमानः ।अभि। स्पृधः ।विशः। राजा ।इव ।सीदति। यत् ।ईम् ।ऋण्वन्ति ।वेधसः॥
पदार्थ : (यत्) जब (ईम्) इस आचार्य को (वेधसः) अन्य विद्वान् गुरु (ऋण्वन्ति) प्राप्त होते हैं, तब यह (विशः) प्रजाओं को (राजा इव) जैसे राजा वैसे (पवमानः) पवित्र आचरणवाला करता हुआ (स्पृधः) विद्यायज्ञ में विघ्न डालनेवाले स्पर्धालुओं को (अभि सीदति) दूर कर देता है ॥५॥यहाँ उपमालङ्कार है ॥५॥
भावार्थ : आचार्य दूसरे सुयोग्य गुरुजनों की सहायता से ही छात्रों को विद्वान् और पवित्र हृदयवाला करने में समर्थ होता है ॥५॥
In Sanskrit:
ऋषि : असितः काश्यपो देवलो वा | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ पुनर्गुरुशिष्यविषयमेवाह।
पदपाठ : पवमानः ।अभि। स्पृधः ।विशः। राजा ।इव ।सीदति। यत् ।ईम् ।ऋण्वन्ति ।वेधसः॥
पदार्थ : (यत्) यदा (ईम्) एनम् आचार्यम् (वेधसः) विद्वांस अन्ये गुरवः (ऋण्वन्ति) प्राप्नुवन्ति, तदा अयम् (विशः) प्रजाजनान् राजा इव नृपतिरिव, शिष्यान् (पवमानः) पवित्राचरणान् कुर्वन् (स्पृधः) स्पर्धमानान् विद्यायागविघ्नकारिणः (अभि सीदति) अभिभवति ॥५॥अत्रोपमालङ्कारः ॥५॥
भावार्थ : आचार्य इतरेषां सुयोग्यानां गुरुजनानां साहाय्येनैव छात्रान् विदुषः पवित्रहृदयांश्च कर्त्तुं पारयति ॥५॥आचार्य दूसरे सुयोग्य गुरुजनों की सहायता से ही छात्रों को विद्वान् और पवित्र हृदयवाला करने में समर्थ होता है ॥५॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।७।५।