Samveda/1167
पुरुत्रा हि सदृङ्ङसि दिशो विश्वा अनु प्रभुः। समत्सु त्वा हवामहे॥११६७
Veda : Samveda | Mantra No : 1167
In English:
Seer : vatsaH kaaNvaH | Devta : agniH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : purutraa hi sadRRi~N~Nasi disho vishvaa anu prabhuH . samatsu tvaa havaamahe.1167
Component Words : hi .sadRRi~N .sa .dRRi~N .asi .dishaH. vishvaaH .anu .prabhu .pra .bhuH . samtasu .sa .matsu .tvaa .havaamahe.
In Hindi:
ऋषि : वत्सः काण्वः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अगले मन्त्र में परमात्मा की स्तुति करते हुए उसका आह्वान किया गया है।
पदपाठ : हि ।सदृङ् ।स ।दृङ् ।असि ।दिशः। विश्वाः ।अनु ।प्रभु ।प्र ।भुः । सम्तसु ।स ।मत्सु ।त्वा ।हवामहे॥
पदार्थ : हे अग्नि अर्थात् सर्वान्तर्यामी परमात्मन् ! आप (पुरुत्रा) सभी के प्रति (सदृङ्) समदर्शी (असि) हो। (विश्वाः दिशः अनु) सब दिशाओं में अर्थात् सब क्षेत्रों में (प्रभुः) समर्थ हो। हम (समत्सु) आन्तरिक तथा बाह्य देवासुर-संग्रामों में (त्वा) आपको (हवामहे) पुकारते हैं ॥२॥
भावार्थ : जो पक्षपात से रहित, सब बातों में समर्थ परमेश्वर विपत्ति के समय शक्ति-प्रदान द्वारा रक्षा करता है, उसमें सबको ध्यान लगाना चाहिए ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : वत्सः काण्वः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ परमात्मानं स्तुवन् तमाह्वयति।
पदपाठ : हि ।सदृङ् ।स ।दृङ् ।असि ।दिशः। विश्वाः ।अनु ।प्रभु ।प्र ।भुः । सम्तसु ।स ।मत्सु ।त्वा ।हवामहे॥
पदार्थ : हे अग्ने सर्वान्तर्यामिन् परमात्मन् ! त्वम् (पुरुत्रा) बहुषु, सर्वेष्वेवेति भावः। [देवमनुष्यपुरुषपुरुमर्त्येभ्यो द्वितीयासप्तम्योर्बहुलम्। अ० ५।४।५६ इत्यनेन पुरुशब्दात् सप्तम्यर्थे त्रा प्रत्ययः।] (सदृङ्) समानद्रष्टा (असि) वर्तसे। (विश्वाः दिशः अनु) सर्वाः दिशः अनुलक्ष्य, सर्वेषु क्षेत्रेष्वित्यर्थः (प्रभुः) समर्थोऽसि। वयम् (समत्सु) आन्तरेषु बाह्येषु च देवासुरसंग्रामेषु। [समदः इति संग्रामनाम। निघं० २।१७।] (त्वा) त्वाम् (हवामहे) आह्वयामः ॥२॥
भावार्थ : यः पक्षपातरहितः सर्वत्र समर्थः परमेश्वरो विपत्काले शक्तिप्रदानेन रक्षति स सर्वैर्ध्यातव्यः ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ८।११।८, ४३।२१ उभयत्र ‘विशो॒ विश्वा॒’ इति पाठः।