Samveda/1173
यन्मन्यसे वरेण्यमिन्द्र द्युक्षं तदा भर। विद्याम तस्य ते वयमकूपारस्य दावनः॥११७३
Veda : Samveda | Mantra No : 1173
In English:
Seer : atrirbhaumaH | Devta : indraH | Metre : anuShTup | Tone : gaandhaaraH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yanmanyase vareNyamindra dyukSha.m tadaa bhara . vidyaama tasya te vayamakuupaarasya daavanaH.1173
Component Words : yat .manyase .vareNyam .indra .dyukSham .dyu .kSham .tat .aa .bhara .vidyaama .tasya .te .vayam .akuupaarasya .daavanaH.
In Hindi:
ऋषि : अत्रिर्भौमः | देवता : इन्द्रः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः
विषय : अगले मन्त्र में फिर परमेश्वर और आचार्य का विषय है।
पदपाठ : यत् ।मन्यसे ।वरेण्यम् ।इन्द्र ।द्युक्षम् ।द्यु ।क्षम् ।तत् ।आ ।भर ।विद्याम ।तस्य ।ते ।वयम् ।अकूपारस्य ।दावनः॥
पदार्थ : हे (इन्द्र) परमैश्वर्यवान् जगदीश्वर वा आचार्य ! (यत्) जिसे, आप (वरेण्यम्) ग्रहण करने योग्य (मन्यसे) मानते हो, (तत्) उस (द्युक्षम्) धर्म और विद्या के प्रकाश के निवासक अपने दान को (आ भर) हमें प्राप्त कराओ। (ते) आपके (अकूपारस्य) जिसका भरना या संग्रह करना बुरा नहीं है, ऐसे (तस्य) उस (दावनः) दान को (वयम्) हम (विद्याम) पा लेवें ॥२॥
भावार्थ : परमेश्वर और आचार्य का जो सद्गुण, विद्या, धर्म, सदाचार आदि का दान है, उसे पाकर हम अपने आपको उन्नत करें ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : अत्रिर्भौमः | देवता : इन्द्रः | छन्द : अनुष्टुप् | स्वर : गान्धारः
विषय : अथ पुनः परमेश्वराचार्ययोर्विषयमाह।
पदपाठ : यत् ।मन्यसे ।वरेण्यम् ।इन्द्र ।द्युक्षम् ।द्यु ।क्षम् ।तत् ।आ ।भर ।विद्याम ।तस्य ।ते ।वयम् ।अकूपारस्य ।दावनः॥
पदार्थ : हे (इन्द्र) परमैश्वर्यवन् जगदीश्वर आचार्य वा ! (यत्) यत् त्वम् (वरेण्यम्) वरितुं ग्रहीतुमर्हम् (मन्यसे) जानासि (तत् द्युक्षम्) धर्मविद्याप्रकाशनिवासकं स्वकीयं दानम्। [द्यां प्रकाशं क्षाययति निवासयति यत् तादृशम्।] (आ भर) अस्मान् प्रापय। (ते) तव (अकूपारस्य) अकुत्सितः पारः पूरणं संग्रहः यस्य तादृशस्य (तस्य दावनः) दानस्य।[द्वितीयार्थे षष्ठी।] (वयम्) त्वदुपासकाः (विद्याम)लभेमहि। [‘विद्याम तस्य ते वयमकुपरणस्य दानस्य’इति निरुक्तम्। ४।१८] ॥२॥२
भावार्थ : परमेश्वरस्याचार्यस्य च यत् सद्गुणविद्याधर्मसदाचारादिदानमस्ति तत् प्राप्य वयं स्वात्मानमुन्नयेम ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ५।३९।२, ‘दा॒वने॑’ इति पाठः।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिर्मन्त्रमिमं विद्वत्पक्षे व्याख्यातवान्।