Samveda/1230
इन्द्रस्य सोम पवमान ऊर्मिणा तविष्यमाणो जठरेष्वा विश। प्र नः पिन्व विद्युदभ्रेव रोदसी धिया नो वाजा उप माहि शश्वतः (चा)।। [धा. । उ । स्व. । ]॥१२३०
Veda : Samveda | Mantra No : 1230
In English:
Seer : kavirbhaargavaH | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : jagatii | Tone : niShaadaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : indrasya soma pavamaana uurmiNaa taviShyamaaNo jaThareShvaa visha . pra naH pinva vidyudabhreva rodasii dhiyaa no vaajaa.m upa maahi shashvataH.1230
Component Words : indrasya. soma .pavamaanaH .uurmiNaa .taviShyamaaNaH .jaThareShu .aa .visha .pra .naH .pinva .vidyuta .vi .dyuta .abhraa .iva .rodasiiiti .dhiyaa. naH .vaajaan .upa. maahi. shashvataH.
In Hindi:
ऋषि : कविर्भार्गवः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : जगती | स्वर : निषादः
विषय : अब परमेश्वर से प्रार्थना करते हैं।
पदपाठ : इन्द्रस्य। सोम ।पवमानः ।ऊर्मिणा ।तविष्यमाणः ।जठरेषु ।आ ।विश ।प्र ।नः ।पिन्व ।विद्युत ।वि ।द्युत ।अभ्रा ।इव ।रोदसीइति ।धिया। नः ।वाजान् ।उप। माहि। शश्वतः॥
पदार्थ : हे (सोम) रस के भण्डार परमात्मन् ! (ऊर्मिणा) आनन्द-तरङ्ग के साथ (पवमानः) प्रवाहित होते हुए, (तविष्यमाणः) वृद्धि करना चाहते हुए, आप (इन्द्रस्य) जीवात्मा के (जठरेषु) अन्दर (आविश) प्रवेश करो। आप (नः) हमारे लिए (रोदसी) द्यावापृथिवी के तुल्य वाणी और बुद्धि को (प्रपिन्व) दुहो, अर्थात् उनसे होनेवाले लाभ प्राप्त कराओ (विद्युत् अभ्रा इव) बिजली जैसे बादलों को दुहती है। (धिया) बुद्धि और कर्म से (नः) हमारे लिए (शश्वतः) बहुत से (वाजान्) बल, विज्ञान, ऐश्वर्य आदि का (उपमाहि) उपहार दो ॥३॥
भावार्थ : उपासनारूप कर्तव्यपालन से प्रसन्न हुआ परमेश्वर जीवात्मा को आनन्द की तरङ्गों में स्नान कराकर कृतार्थ करता है और सब प्रकार की सम्पदा उपहार में देता है ॥३॥
In Sanskrit:
ऋषि : कविर्भार्गवः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : जगती | स्वर : निषादः
विषय : अथ परमेश्वरः प्रार्थ्यते।
पदपाठ : इन्द्रस्य। सोम ।पवमानः ।ऊर्मिणा ।तविष्यमाणः ।जठरेषु ।आ ।विश ।प्र ।नः ।पिन्व ।विद्युत ।वि ।द्युत ।अभ्रा ।इव ।रोदसीइति ।धिया। नः ।वाजान् ।उप। माहि। शश्वतः॥
पदार्थ : हे (सोम) रसागार परमात्मन् ! (ऊर्मिणा) आनन्दतरङ्गेण (पवमानः) प्रवहन् (तविष्यमाणः२) वर्द्धयिष्यमाणः त्वम् (इन्द्रस्य) जीवात्मनः (जठरेषु) अभ्यन्तरम् (आविश) प्रविश। त्वम् (नः) अस्मभ्यम् (रोदसी) द्यावापृथिव्यौ इव वाग्बुद्धी (प्र पिन्व) प्रधुक्ष्व, तयोर्लाभान् प्रापयेत्यर्थः। कथमिव ? (विद्युत् अभ्रा इव) तडित् अभ्राणि यथा दोग्धि तद्वत्। (धिया) बुद्ध्या कर्मणा च (नः) अस्मभ्यम् (शश्वतः) बहून्। [शश्वदिति बहुनामधेयम्। निघं० ३।१।] (वाजान्) बलविज्ञानैश्वर्यादीन् (उपमाहि) उपहर। [माङ् माने शब्दे च, अदादिः] ॥३॥
भावार्थ : उपासनारूपेण कर्तव्यपालनेन प्रीतः परमेश्वरो जीवात्मानमानन्दतरङ्गेषु स्नपयित्वा कृतार्थं करोति सर्वविधां च सम्पदमुपहरति ॥३॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।७६।३, ‘नः’ इत्यत्र ‘णः॑’। ‘धि॒या न वाजाँ॒ उप॑ मासि॒ शश्व॑तः’ इति च तुरीयः पादः।२. तविष्यमाणः वर्द्धिष्यमाणः—इति सा०। स्तूयमानः—इति वि०।