Samveda/1415
यमग्ने पृत्सु मर्त्यमवा वाजेषु यं जुनाः। स यन्ता शश्वतीरिषः॥१४१५
Veda : Samveda | Mantra No : 1415
In English:
Seer : shunaH shepa aajiigartiH | Devta : agniH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : yamagne pRRitsu martyamavaa vaajeShu ya.m junaaH . sa yantaa shashvatiiriShaH.1415
Component Words : yama . agne . pRRitsu . martyam . avaaH . vaajeShu . yam . junaaH . saH . yantaa . shashvatiiH . iShaH.
In Hindi:
ऋषि : शुनः शेप आजीगर्तिः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : प्रथम मन्त्र में अग्नि नाम से जगदीश्वर की स्तुति है।
पदपाठ : यम । अग्ने । पृत्सु । मर्त्यम् । अवाः । वाजेषु । यम् । जुनाः । सः । यन्ता । शश्वतीः । इषः॥
पदार्थ : हे (अग्ने) अग्रनायक, तेजस्वी, सर्वान्तर्यामी जगदीश्वर ! आप (यं मर्त्यम्) जिस मनुष्य की (पृत्सु) देवासुरसंग्रामों में (अवाः) रक्षा करो, (यम्) और जिसे (वाजेषु) आत्मिक,शारीरिक तथा सामाजिक बल की प्राप्ति के लिए (जुनाः) प्रेरित करो, (सः) वह (शश्वतीः) बहुत सी (इषः) अध्यात्म सम्पदाओं को (यन्ता) प्राप्त कर ले ॥१॥
भावार्थ : मनुष्य को विजय के लिए और ऐहिक तथा पारलौकिक समृद्धि के लिए अपने पुरुषार्थ के अतिरिक्त परमात्मा की कृपा भी अपेक्षित होती है ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : शुनः शेप आजीगर्तिः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : तत्रादौ अग्निनाम्ना जगदीश्वरं स्तौति।
पदपाठ : यम । अग्ने । पृत्सु । मर्त्यम् । अवाः । वाजेषु । यम् । जुनाः । सः । यन्ता । शश्वतीः । इषः॥
पदार्थ : हे (अग्ने) अग्रनायक तेजस्विन् सर्वान्तर्यामिन् जगदीश्वर ! त्वम् (यं मर्त्यम्) यं मनुष्यम् (पृत्सु) देवासुर-संग्रामेषु (अवाः)रक्षेः, (यम्) यं च (वाजेषु) आत्मिकदैहिकसामाजिकबलप्राप्त्यर्थम्। [निमित्तसप्तम्येषा।] (जुनाः) प्रेरयेः, (सः) असौ (शश्वतीः) बह्वीः। [शश्वदिति बहुनामधेयम्। निघं० ३।१।] (इषः) अध्यात्मसम्पत्तीः (यन्ता) लब्धा स्यात्। [अवाः, जुनाः इति अव रक्षणादौ, जुन गतौ इत्येतयोर्लेटि आडागमे सिपि इकारलोपे रूपम्। यन्ता इत्यत्र यमु उपरमे धातोस्तृन्] ॥१॥२
भावार्थ : मनुष्येण विजयार्थमैहिकपारलौकिकसमृद्ध्यर्थं च स्वपुरुषार्थातिरिक्तं परमात्मनः कृपाप्यपेक्ष्यते ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० १।२७।७, य० ६।२९ ‘स्वाहा’ इत्यधिकम्।२. दयानन्दस्वामी मन्त्रमिममृग्भाष्ये परमेश्वरविषये यजुर्भाष्ये च विद्वद्विषये व्याचष्टे।