Samveda/1495
आदीं के चित्पश्यमानास आप्यं वसुरुचो दिव्या अभ्यनूषत। दिवो न वार सविता व्यूर्णुते॥१४९५
Veda : Samveda | Mantra No : 1495
In English:
Seer : tryaruNastraivRRiShNaH trasadasyuH paurukutsaH | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : uurdhvaa bRRihatii | Tone : madhyamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : aadii.m ke chitpashyamaanaasa aapya.m vasurucho divyaa abhyanuuShata . divo na vaara.m savitaa vyuurNute.1495
Component Words : aat . iim . ke . chit . pashyaamaanaasaH . aapyam . vasuruchaH . vasu . ruchaH . divyaaH . abhi . anuuShata . divaH . na . vaaram . savitaa . vi . uurNute.
In Hindi:
ऋषि : त्र्यरुणस्त्रैवृष्णः त्रसदस्युः पौरुकुत्सः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : ऊर्ध्वा बृहती | स्वर : मध्यमः
विषय : आगे पुनः वही विषय है।
पदपाठ : आत् । ईम् । के । चित् । पश्यामानासः । आप्यम् । वसुरुचः । वसु । रुचः । दिव्याः । अभि । अनूषत । दिवः । न । वारम् । सविता । वि । ऊर्णुते॥
पदार्थ : (आत्) जब परब्रह्म के पास से बहता हुआ ब्रह्मानन्द-रस जीवात्मा को प्राप्त होने लगता है, उसके अनन्तर इस ब्रह्मानन्द के (आप्यम्) अपने साथ बन्धुत्व को (पश्यमानासः) देखते हुए, (वसुरुचः) अग्नि, बिजली और आदित्य के समान कान्तिवाले तेजस्वी (केचित्) कोई (दिव्याः) दीप्तिमान् ब्रह्म का साक्षात्कार करने में निपुण उपासक (ईम्) इस ब्रह्मानन्द-रस की (अभ्यनूषत) स्तुति करते हैं। (सविता) सूर्य (दिवः न वारम्) जैसे आकाश के शिशु चन्द्रमा को अपने प्रकाश से (व्यूर्णुते) आच्छादित करता है, वैसे ही (सविता) रस का प्रवाहक सोम परमेश्वर उन उपासकों को (व्यूर्णुते) आनन्द-रस से आच्छादित करता है ॥२॥यहाँ उपमालङ्कार है ॥२॥
भावार्थ : जैसे सूर्य के प्रकाश से चन्द्रमा स्नान करता है, वैसे ही परमात्मा के आनन्द-रस से जीव ॥२॥
In Sanskrit:
ऋषि : त्र्यरुणस्त्रैवृष्णः त्रसदस्युः पौरुकुत्सः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : ऊर्ध्वा बृहती | स्वर : मध्यमः
विषय : अथ पुनस्तमेव विषयमाह।
पदपाठ : आत् । ईम् । के । चित् । पश्यामानासः । आप्यम् । वसुरुचः । वसु । रुचः । दिव्याः । अभि । अनूषत । दिवः । न । वारम् । सविता । वि । ऊर्णुते॥
पदार्थ : (आत्) तदनन्तरम्, यदा परब्रह्मणः सकाशात् प्रस्रवन् ब्रह्मानन्दरसो जीवात्मानं प्राप्नोति तदेत्यर्थः। अस्य (आप्यम्) स्वात्मना सह बन्धुत्वम् (पश्यमानासः) वीक्षमाणाः, (वसुरुचः) वसुवत् अग्निविद्युदादित्यवद् रुक् कान्तिर्येषां ते, तेजस्विनः (केचित्) केचन (दिव्याः) दिवि द्योतमाने परब्रह्मणि साधवः परब्रह्मसाक्षात्कारनिपुणा उपासकाः इत्यर्थः (ईम्) एनं ब्रह्मानन्दरसम् (अभ्यनूषत) अभिस्तुवन्ति। (सविता) सूर्यः (दिवः न वारम्) आकाशस्य बालं शिशुं चन्द्रमसं यथा स्वप्रकाशेन (व्यूर्णुते) आच्छादयति, तथैव (सविता) रसाभिषोता सोमः परमेश्वरः तान् उपासकान् (व्यूर्णुते) आनन्दरसेन आच्छादयति। [वारं बालम् वबयो रलयोश्चाभेदत्वात्] ॥२॥अत्रोपमालङ्कारः ॥२॥
भावार्थ : यथा सूर्यप्रकाशेन चन्द्रः स्नाति, तथैव परमात्मन आनन्दरसेन जीवः ॥२॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।११०।६, ‘वारं॒ न दे॒वः स॑वि॒ता व्यू॑र्णुते’ इति तृतीयः पादः।