Samveda/1494
प्रत्नं पीयूषं पूर्व्यं यदुक्थ्यं महो गाहद्दिव आ निरधुक्षत। इन्द्रमभि जायमान समस्वरन्॥१४९४
Veda : Samveda | Mantra No : 1494
In English:
Seer : tryaruNastraivRRiShNaH trasadasyuH paurukutsaH | Devta : pavamaanaH somaH | Metre : uurdhvaa bRRihatii | Tone : madhyamaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : pratna.m piiyuuSha.m puurvya.m yadukthya.m maho gaahaddiva aa niradhukShata . indramabhi jaayamaana.m samasvaran.1494
Component Words : pratnam . piiyuuSham . puurvyam . yat . ukthyam . mahaH . gaahaat . divaH . aa . niH . adhukShata . indram . abhi . jaayamaanam . sam . asvaran.
In Hindi:
ऋषि : त्र्यरुणस्त्रैवृष्णः त्रसदस्युः पौरुकुत्सः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : ऊर्ध्वा बृहती | स्वर : मध्यमः
विषय : प्रथम मन्त्र में ब्रह्मानन्द-रस का वर्णन है।
पदपाठ : प्रत्नम् । पीयूषम् । पूर्व्यम् । यत् । उक्थ्यम् । महः । गाहात् । दिवः । आ । निः । अधुक्षत । इन्द्रम् । अभि । जायमानम् । सम् । अस्वरन्॥
पदार्थ : (यत्) जो (प्रत्नम्) सनातन, (पूर्व्यम्) पूर्वजों से अनुभूत और (उक्थ्यम्) प्रशंसनीय है, उस (पीयूषम्) पान करने योग्य ब्रह्मानन्द-रूप अमृत को (महः) महान्, (गाहात्) गहन (दिवः) प्रकाशमय परमेश्वर से (आ निरधुक्षत) उपासक लोग दुहकर प्राप्त कर लेते हैं। (इन्द्रम् अभि) जीवात्मा के प्रति (जायमानम्) उत्पन्न होते हुए उसकी (ते) वे उपासक जन (समस्वरन्) भली-भाँति स्तुति करते हैं ॥१॥
भावार्थ : परब्रह्म के पास से जीवात्मा के प्रति प्रवाहित होते हुए आनन्द-रस का उपासक लोग स्वागत-गानपूर्वक अभिनन्दन करते हैं ॥१॥
In Sanskrit:
ऋषि : त्र्यरुणस्त्रैवृष्णः त्रसदस्युः पौरुकुत्सः | देवता : पवमानः सोमः | छन्द : ऊर्ध्वा बृहती | स्वर : मध्यमः
विषय : तत्रादौ ब्रह्मानन्दरसं वर्णयति।
पदपाठ : प्रत्नम् । पीयूषम् । पूर्व्यम् । यत् । उक्थ्यम् । महः । गाहात् । दिवः । आ । निः । अधुक्षत । इन्द्रम् । अभि । जायमानम् । सम् । अस्वरन्॥
पदार्थ : (यत् प्रत्नम्) सनातनम् (पूर्व्यम्) पूर्वैरनुभूतम्, (उक्थ्यम्) प्रशंसनीयं चास्ति तत् (पीयूषम्) पेयं ब्रह्मानन्दामृतम् (महः) महतः, (गाहात्) गहनात्, (दिवः) द्योतमानात् परमेश्वरात् (आ निरधुक्षत) उपासका जनाः आभिमुख्येन निर्दुहन्ति। (इन्द्रम् अभि) जीवात्मानं प्रति (जायमानम्) उत्पद्यमानं तम्, ते उपासका जनाः (समस्वरन्) संस्तुवन्ति ॥१॥
भावार्थ : परब्रह्मणः सकाशाज्जीवात्मानं प्रति परिस्रवन्नानन्दरस उपासकैः सस्वागतगानमभिनन्द्यते ॥१॥
टिप्पणी:१. ऋ० ९।११०।८, ‘दि॑वः पी॒यूष॑’मिति भेदः।