Samveda/1499
आ नो भज परमेष्वा वाजेषु मध्यमेषु। शिक्षा वस्वो अन्तमस्य (टा)।। [धा. । उ । स्व. । ]॥१४९९
Veda : Samveda | Mantra No : 1499
In English:
Seer : shunaH shepa aajiigartiH | Devta : agniH | Metre : gaayatrii | Tone : ShaDjaH
Subject : English Translation will be uploaded as and when ready.
Verse : aa no bhaja parameShvaa vaajeShu madhyameShu . shikShaa vasvo antamasya. 1499
Component Words : aa . naH . bhaja . parameShu . aa . vaajeShu . madhyameShu . shikSha . vasvaH . antamasya.
In Hindi:
ऋषि : शुनः शेप आजीगर्तिः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : आगे जगदीश्वर और आचार्य से प्रार्थना करते हैं।
पदपाठ : आ । नः । भज । परमेषु । आ । वाजेषु । मध्यमेषु । शिक्ष । वस्वः । अन्तमस्य॥
पदार्थ : हे अग्ने ! हे विद्वन् परमात्मन् वा आचार्य ! आप (परमेषु) परा-विद्या से उत्पन्न होनेवाले उच्च (वाजेषु) विज्ञानों में (नः आ भज) हमें भागी बनाओ, (मध्यमेषु) अपरा विद्या से उत्पन्न होनेवाले मध्यम (वाजेषु) विज्ञानों में (आ भज) भागी बनाओ और (अन्तमस्य) आपके समीप विद्यमान (वस्वः) सकल ऐश्वर्य का भी (शिक्ष) दान करो ॥३॥
भावार्थ : परमेश्वर की कृपा से तथा योग्य गुरुओं की शिक्षा से सब लोग ‘परा विद्या वह है, जिससे उस अविनश्वर परब्रह्म की प्राप्ति होती है (मु० २।५)’ इस लक्षणवाली परा विद्या को, ‘अपरा विद्या है ऋग्वेद, यजुर्वेद, सामवेद, अथर्ववेद, शिक्षा, कल्प, व्याकरण, निरुक्त छन्द, ज्योतिष (मु० २।५)’ इस लक्षणवाली अपरा विद्या को और सकल चाँदी, सोना, मणि, मोती आदि धन को प्राप्त करें ॥३॥
In Sanskrit:
ऋषि : शुनः शेप आजीगर्तिः | देवता : अग्निः | छन्द : गायत्री | स्वर : षड्जः
विषय : अथ जगदीश्वर आचार्यश्च प्रार्थ्यते।
पदपाठ : आ । नः । भज । परमेषु । आ । वाजेषु । मध्यमेषु । शिक्ष । वस्वः । अन्तमस्य॥
पदार्थ : हे अग्ने ! हे विद्वन् परमात्मन् आचार्य वा ! त्वम् (परमेषु) पराविद्याजन्येषु उच्चेषु (वाजेषु) विज्ञानेषु (नः आ भज) अस्मान् भागिनः कुरु, (मध्यमेषु) अपराविद्याजन्येषु मध्यमेषु (वाजेषु) विज्ञानेषु (आभज) भागिनः कुरु। किञ्च (अन्तमस्य) त्वदन्तिके विद्यमानस्य (वस्वः) सकलस्य ऐश्वर्यस्यापि (शिक्ष) प्रदानं कुरु। [शिक्षतिर्दानकर्मा। निघं० ३।२०] ॥३॥२
भावार्थ : परमेश्वरस्य कृपया योग्यैर्गुरुभिः शिक्षणेन च सर्वे जनाः ‘अथ परा यया तदक्षरमधिगम्यते’ (मु० २।५) इत्याख्यां पराविद्यां, ‘तत्रापरा ऋग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्ववेदः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दो ज्योतिषमिति (मु० २।५)’ इत्याख्यामपराविद्यां च, सकलं रजतहिरण्यमणिमुक्तादिरूपं धनं च विन्देयुः ॥३॥
टिप्पणी:१. ऋ० १।२७।५।२. ऋग्भाष्ये दयानन्दर्षिणायमपि मन्त्रो विद्वद्विषये व्याख्यातः।